Het portret

Newsweek publiceerde een verhaal over Geert Wilders, maar veel nieuws voor Nederland stond daar eigenlijk niet in. Wel blijf ik maar kijken naar het enigmatische portret dat fotograaf Koos Breukel erbij maakte.

Leg je een hand op de rechter helft van Wilders’ hoofd, dan blijft links een rond, schuldeloos stukje babyface over. Met die kant van zijn gezicht zou hij zo Kuifje kunnen spelen.

Leg je een hand links, dan zie je hoe uitgeput de man moet zijn. De wal onder zijn oog. Het overhangende ooglid. Die stropdas, iets scheef.

Ik ken geen andere foto waar Wilders zo formeel en toch ongepantserd werd vastgelegd. Zijn wat dominante pose – de fotograaf iets lager dan hijzelf – moet Wilders zelf bevallen. Toch kijkt hij ook zorgelijk, zelfs ietwat onzeker.

Hoe gebeurde dat? Ik bel Koos Breukel om het te vragen.

„Wilders leek totaal vermoeid. Grauwig”, zegt die. En: „Ik kon geen energie van hem opvangen.”

Breukel spreekt dat sympathieke, onbegrijpelijke lingo van mensen die niet in woorden denken. Dus ik vraag wat dat betekent.

„Ken je die foto die Yousuf Karsh van Winston Churchill maakte?”

De cover van Life magazine bij het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het portret is uit 1941. „Die dag kwam er ook uit Churchill niets. Dus toen heeft Karsh zijn sigaar afgepakt. En werd Churchill kwaad.”

Zo, bedoelt Breukel, heeft hij ook „iets meer” in Wilders gelegd „dan erin zat”. Iets tegen Wilders’ futloosheid: Zijn diagonale houding, waardoor zijn blik schuins en onzeker werd. „Wantrouwend”, noemt Breukel het.

De opdracht was eigenlijk voor een andere Nederlandse fotograaf. Wie, wil Breukel uit collegialiteit niet zeggen. „Hij zag het niet zitten om principiële redenen.”

Breukel had daar geen last van. Hij maakte een reeks genadeloze portretten van de leden van de Eerste Kamer, fotografeerde Maxime Verhagen zo sluw als zijn imago is, portretteerde Mark Rutte („Die was een beetje nietsig”). En dacht: met Wilders heb ik ze compleet.

Newsweek-verslaggever Christopher Dickey was ongeduldig, hem was een half uur beloofd voor het interview. Het viel op hoezeer Wilders zijn best deed. „Hij had zijn haar geblondeerd. Die eeuwige uitgroei was plotseling weg, het was engelenhaar.” En hij liet het gesprek tot een uur uitlopen.

De foto moest in twee minuten.

Koos Breukel gelooft niet in het blootleggen van iemands ziel. Mensen zien toch wat ze willen zien. In een goed portret zit nieuwsgierigheid, zegt hij. „Als je lang blijft kijken, dan is het heel goed.”

Breukel vroeg nog of Wilders lachend op de foto wilde – toen keek hij bedenkelijk.

„Huilend dan?”, vroeg de fotograaf, die nogal onomwonden uit de hoek kan komen.

Dat was nu ook weer niet de bedoeling.

„Denk dán maar aan kerst!”, riep Breukel.

Tja.

En knip.