Gokken op de nieuwste modes in gadgets

Elektronicabeurs CES is van groot belang voor chipfabrikanten. De chipsector golft mee op de gadgettrends die in Las Vegas gepresenteerd worden.

‘Hier, voel eens: je voelt niets!” De Intel-medewerker laat de bezoekers van de Consumer Electronics Show een smartphone aanraken die op een nieuwe Intel-processor draait. „Andere telefoons worden bloedheet als je er een high definition-film op bekijkt of een spelletje mee speelt.” Maar inderdaad, dit toestel blijft er koud onder.

In de smalle gangpaden van de beurshal wurmden zich afgelopen week 153.000 bezoekers langs de enorme stands van bedrijven als Samsung, Panasonic, LG en Sony. Ook chipbedrijven als Intel zijn vertegenwoordigd op CES. Alle gadgets, van hifi-installaties en tv’s tot slimme wasmachines en koelkasten, hebben immers silicon nodig voor processor en geheugen. Er is bijna geen apparaat te vinden dat niet op de een of andere manier met internet of het thuisnetwerk verbonden is.

Voor marktleider Intel is de consumentenmarkt van essentieel belang. Meer dan de helft van Intels omzet komt uit gewone pc’s en laptops. Maar Intel heeft nog niets te zeggen in de snelst groeiende gadget-familie: smartphones en tablet-pc's. Tot nu toe kozen telefoonfabrikanten allemaal voor chips met de concurrerende ARM-technologie: vaak zuiniger en goedkoper dan Intel.

Omdat veel consumenten hun geld uitgeven aan tablet-pc’s stagneert de verkoop van gewone pc’s – afgelopen kwartaal daalde de wereldwijde omzet met 1,2 procent. Hoogste tijd om in beweging te komen: Intel blaast de laptop nieuw leven in met vederlichte ‘ultrabooks’ [zie inzet Ultrabooks] en stort zich op mobiele telefoons en tablets.

Intel kocht de divisie draadloze technologie van de Duitse chipfabrikant Infineon, sloot een pact met Google om het besturingssysteem Android op Intelchips te laten werken en vond de eerste partners in Motorola en Lenovo die de nieuwe ‘Medfield’-chip gaan gebruiken.

In theorie kan straks ook een Windows Phone of Apple iPhone een Intel Inside sticker krijgen. „We spreken met alle partijen”, zegt Dave Whalen, die leiding geeft aan Intels Ultra Mobility Group.

Zal het Intel lukken de mobiele telefoon te veroveren met snelle chips? Dave Whalen waagt zich niet aan voorspellingen. Tenslotte is dit Las Vegas en het blijft gokken in de elektronica-wereld. Te vaak zijn op deze beursvloer beloftes gedaan die later loos bleken. Begin 2011 werden tientallen tablet-pc’s met Android aangekondigd, als concurrent voor de iPad van Apple. Maar slechts een handjevol belandde in de winkels.

Andere missers: 3D-tv had de redding voor de tv-markt moeten zijn, maar consumenten halen hun schouders erover op. Hetzelfde gevaar dreigt voor de gimmick van dit jaar: televisies die met spraakopdrachten en gebaren te bedienen zijn. Leuk voor de visite, maar de gewone afstandsbediening is betrouwbaarder en goedkoper.

„Maar áls een gadget aanslaat, dan kan het heel snel gaan”, zegt James McQuivey, analist bij onderzoeksbureau Forrester. „Apple deed er destijds jaren over om een miljoen iPods te verkopen, maar van de iPad werden in twee jaar tijd meer dan 50 miljoen exemplaren verkocht.”

Dat nieuwe techniek sneller omarmd wordt, is volgens McQuivey te danken aan de digitale platforms die Apple, maar ook Google, Microsoft en Amazon bouwden. De kant-en-klare winkels voor films, muziek en software zorgen voor „een viraal effect” als er een nieuw apparaat uitkomt. „Daarom wist Amazon in een paar maanden 2 tot 3 miljoen goedkope tablet-pc’s te verkopen. En Microsoft verkocht in een jaar tijd 18 miljoen Kinect-controllers, voortbordurend op het succes van de Xbox.” De Kinect maakt het mogelijk om spelconsole van Microsoft met gebaren te besturen.

Toeleveranciers van hightech profiteren van zulke gadgethits. Sam-sung, dat zelf nota bene concurrenten voor de iPad en iPhone op de markt brengt, heeft profijt van het Apple-succes omdat het de processor voor de iPad en iPhone produceert.

Ook kleinere bedrijven liften mee. Zoals Excelitas, een bedrijf dat optische sensors levert voor de Microsoft Kinect. David McKnibben, die Excelitas in Europa vertegenwoordigt: „De consumentenmarkt groeit veel harder dan onze zakelijke klanten in de licht- en de defensie-industrie.” Excelitas is nu in de running om de sensors te leveren voor de tweede versie van Kinect.

De grote verkooppieken hebben ook een keerzijde. Vorige week kwam elektronicafabrikant Foxconn opnieuw in het nieuws. Het Taiwanese bedrijf maakt onder meer de Xbox en de iPad en vraagt het uiterste van zijn arbeiders. Dat leidde al tot zelfmoorden onder medewerkers die de extreme werkdruk niet aankonden. Dit keer dreigden 150 arbeiders gezamenlijk van het dak van een Chinese Foxconn-vestiging te springen als hun arbeidsomstandigheden niet werden verbeterd. Het conflict liep met een sisser af.

Onderzoeksbureau Gartner verwacht dat de vraag naar nieuwe elektronica in het komende jaar afneemt. Halverwege 2011 merkten chipfabrikanten al dat consumenten door de economische onzekerheden minder gadgets kopen en overheden minder in informatietechnologie investeren. De wereldwijde chipomzet steeg afgelopen jaar met slechts 1 procent, tot ruim 302 miljard dollar.

Dat heeft gevolgen voor de investeringen in nieuwe apparatuur om chips te maken. Zo merkte ASML, het Nederlandse bedrijf dat lithografiemachines maakt voor de productie van halfgeleiders, eind vorig jaar al dat de nieuwe orders afnamen.

Toch voorspelde ASML, dat vandaag de jaarcijfers presenteert, drie maanden geleden nog op een nieuw record: een jaaromzet van 5,5 miljard in 2011. Want als Intel straks overschakelt naar nog fijnmaziger chipontwerpen van 22 nanometer gaat dat hand in hand met de specialisten van ASML uit Veldhoven. Intel investeerde al miljarden in een Amerikaanse fabriek die vanaf 2013 op volle toeren gaat draaien.

Door schaalverkleining worden chips efficiënter en zuiniger – belangrijk voor Intels ambities op de mobiele markt. Maar ASML is later dan verwacht met de oplevering van een nieuwe technologie (EUV, Extreme Ultraviolet), waarmee fabrikanten nog nauwkeuriger en vooral voordeliger chips kunnen maken. En er is nóg een transitie die de chipindustrie moet maken: de overschakeling naar grotere wafers – in gewoon Nederlands: de ronde wafels waarop chips geproduceerd worden.

NXP, de Nederlandse chipfabrikant, heeft in Las Vegas flink uitgepakt met een grote tent midden op het beursterrein. Het bedrijf toont oplossingen voor onder meer digitale autoradio’s – de CES heeft een complete hal gewijd aan autotechnologie – zuinige verlichting en de near field communication chip. Deze NFC-chip maakt draadloze betalingen met smartphones mogelijk

Technisch directeur René Penning de Vries staat buiten even van de warme winterzon te genieten. De grote doorbraak van NFC in telefoons is uitgebleven, al heeft Google in de VS al wel een betalingssysteem ingevoerd. Penning de Vries: „Het is niet zo belangrijk hoeveel telefoons een NFC-chip krijgen. Eerst moeten de besturingssystemen de techniek omhelzen. Android en Windows zijn overstag, maar Apple heeft tot nu toe geen aankondiging gedaan voor iOS, het besturingssysteem van de iPhone.” Zolang Apple koudwatervrees houdt, vertraagt dat de acceptatie van mobiel betalen.

NXP rondt de laatste fase van een jarenlange reorganisatie af. Binnenkort sluiten twee verouderde fabrieken in Nijmegen (die werken met kleinere wafer-maten) en blijven alleen de 8 inch-productielijnen in werking. „Het is al moeilijk genoeg om die goed bezet te houden”, zegt Penning de Vries. Hij is niet erg positief over de gezondheid van de Europese chipindustrie.

Als NXP ooit een nieuwe fabriek bouwt, dan zal die waarschijnlijk niet in Nederland komen, aldus Penning de Vries: „We moeten innovatief zijn in gespecialiseerde producten. Alles wat in grote volumes gemaakt kan worden, is in Azië toch veel goedkoper. Het heeft geen enkele zin om Europese productielijnen open te houden, alleen omdat het zo leuk is om hier een chipfabriek te hebben.”

Marc Hijink