Europarlement gebruikt graag zijn nieuwe macht

Het europarlement staat buitenspel op toppen van regeringsleiders. Maar de facto is de rol van het orgaan aanzienlijk versterkt.

Bij de eerste top over de euro van dit jaar, op 30 januari, zal blijken of EU-leiders zich iets aantrekken van de ambitieuze nieuwe voorzitter van het Europees Parlement, de Duitser Martin Schulz. Hij eist dat hij, als hoofd van de Europese volksvertegenwoordiging, mag meepraten. Maar formeel hoeven EU-leiders niet naar Schulz te luisteren.

Het voorzitterschap van het europarlement is vooral ceremonieel. De voorzitter leidt de vergaderingen en is het gezicht van het parlement, dat zichzelf nogal eens beschouwt als het ‘geweten’ van Europa. Schulz’ voorganger Jerzy Buzek, een Pool, sprak geregeld landen als Rusland aan op schendingen van de mensenrechten.

De echte macht van het parlement ligt op de terreinen waar het recht heeft om mee te beslissen. Dat zijn er meer sinds eind 2009 het Verdrag van Lissabon van kracht werd.

De eurocrisis doet weliswaar anders vermoeden: die heeft het imago van het parlement als machteloze praatclub versterkt. Op het Europa van ‘Merkozy’, dat wordt bestuurd op eurotoppen, hebben europarlementariërs geen vat.

Maar bij de totstandkoming van minder mediagenieke, maar wel verreikende nieuwe begrotingsregels (het zogeheten ‘six-pack’) liet het parlement vorig jaar zijn macht voelen: de strengere sancties bij hoge begrotingstekorten, die landen als Frankrijk wilden afzwakken, bleven na pressie van het parlement in stand. Op basis van de nieuwe regels dreigt de Europese Commissie nu met sancties tegen Hongarije.

Dankzij het Lissabon-verdrag kan het parlement ook de Europese begroting blokkeren – hetgeen vorige maand leidde tot een kleine diplomatieke crisis. Het parlement blokkeerde een visserijakkoord met Marokko, waarbij de EU jaarlijks 36 miljoen euro zou betalen aan Marokko in ruil voor toegang tot de Europese wateren. Het parlement eiste aandacht voor het conflict in de Westelijke Sahara.

Vooral op het gebied van justitie en binnenlandse zaken maakt het parlement graag gebruik van zijn nieuwe macht. Een plan van de Commissie om kinderporno op het internet via filters te blokkeren, werd door het parlement naar de prullenmand verwezen, evenals een deal tussen de EU en de VS over de uitwisseling van bankgegevens.

De sterkere rol van het Europees Parlement heeft – anders dan het had gehoopt – niet geleid tot een grotere populariteit onder de bevolking. Het percentage Europeanen dat „neigt naar vertrouwen” in het parlement is sinds 2009 gedaald van 50 naar 41 procent, zo blijkt uit een vorige maand gepubliceerd Eurobarometer-onderzoek.