Europa wil flink meer cultuurgeld

Terwijl lidstaten van de Europese Unie drastisch korten op hun cultuurbudget, wil de Europese Commissie het bedrag dat Europa gezamenlijk uittrekt voor cultuur aanzienlijk verhogen. Onder de titel ‘Creative Europe’ heeft Androulla Vassiliou, Europees Commissaris voor Cultuur, een ambitieus programma gepresenteerd dat uitgaat van 1,8 miljard euro in de periode 2014-2020. Volgens de Commissie een verhoging van het budget voor cultuur met 37 procent.

De eurocommissaris hoopt met dit plan „de culturele diversiteit in Europa te vergroten” en „een noodzakelijke impuls te geven aan de Europese culturele en creatieve sector die een belangrijke bron is van banen en groei en die bijdraagt aan de sociale cohesie”. Het plan zou ertoe moeten leiden dat 300.000 kunstenaars steun krijgen om een publiek te bereiken buiten hun eigen landsgrens. Verder zouden van het geld meer dan 5.500 boeken en ander literair werk vertaald worden en zouden meer dan 1.000 films ervan profiteren.

Het voorstel ligt nu bij de raad van ministers en het Europees Parlement, die er uiterlijk volgend jaar over moeten besluiten. Marietje Schaake (D66), de enige Nederlander in de cultuurcommissie van het Europees Parlement, is enthousiast. „Het zou een belangrijke stimulans zijn voor de creatieve sector. Europa dreigt zijn voorsprong op dit terrein te verliezen.”

Meer dan 25.000 handtekeningen zijn inmiddels verzameld op de website ‘We are more’ om het Europese budget voor cultuur te verhogen en het onderwerp hoog op de agenda te krijgen van de Europese ministers van Cultuur die op 12 mei bijeen komen. De Nederlandse belangenvereniging Kunsten ’92 steunt de handtekeningenactie, laat secretaris Marianne Versteegh weten. Ze wijst er wel op dat het plan van de Europese Commissie er op het eerste gezicht vernieuwender uitziet dan het is. „Het is in feite een samenvoeging van bestaande Europese programma’s Cultuur en Media, maar wel met een verhoging van het budget.”

Creative Europe bestaat uit drie delen. Voor film en de audiovisuele sector zou 910 miljoen worden uitgetrokken. Voor cultuur (waaronder het programma van de culturele hoofdsteden) 500 miljoen en 210 miljoen zou beschikbaar gesteld worden voor financiële garanties voor culturele ondernemers die geld willen lenen. Daarnaast zouden er sectorbrede maatregelen komen.

Of het Europese cultuurbudget inderdaad omhooggaat, wordt beslist door de lidstaten en het Europees Parlement. „Nederland is al jaren tegen verhoging van het Europese cultuurbudget”, zegt Versteegh. „Maar Creative Europe zou ook voor Nederland aanleiding moeten zijn voor verhoging van het budget, aangezien de creatieve industrie in Nederland een topsector is.” De woordvoerder van staatssecretaris Zijlstra (cultuur, VVD) kon nog geen reactie geven.

„Een goed idee dat de Europese Unie cultuur wil stimuleren”, zegt de Duitse socialistische Europarlementariër Petra Kammerevert. „Maar als je rekening houdt met inflatie en met het feit dat er meer werkgebieden in het programma worden gestoken, kun je niet zeggen dat het een verhoging is van 37 procent.” Ze heeft meer kritiek. „Vroeger diende de Europese Unie cultuur. Nu gaat het met name om het stimuleren van economische concurrentie, zelfs in de culturele sector. Dat vind ik niet acceptabel. Cultuur moet de Europese Unie juist verenigen.” Ze wijst erop dat kunst een intrinsieke waarde heeft. „Kunst volgt onafhankelijke artistieke regels. Een Europees programma moet de verschillende aspecten steunen, niet alleen het economisch nut. Dat zou kunst en cultuur doden.”

Ook Europarlementariër Schaake vindt dat kunst een intrinsieke waarde heeft, maar steunt toch volop dit voorstel. „Het gaat om de positie van Europa in de wereld.” Ze verwacht dat het uiteindelijke bedrag nog omlaag zal gaan, omdat onder andere Nederland kritisch zal zijn. „Het wordt nog een gevecht, ook in het Europees Parlement. Maar dit is een goed tegenwicht tegen nationale bezuinigingen. Ook Nederlandse organisaties kunnen hiervan profiteren.”