'Beyond' raakt je waar het pijn doet

Beyond. Regie: Pernilla August. Met: Noomi Rapace, Ola Rapace, Outi Mäenpää, Ville Virtanen.In: 4 bioscopen

Twee maanden na de première van Beyond (Svinalängorna) in Venetië scheidde hoofdrolspeler Noomi Rapace van haar man Ola, ook in de film haar echtgenoot. De actrice, die volledig in rollen opgaat, vermoedt nu dat ze onuitstaanbaar was. Eerst maandenlang nors en agressief als Lisbeth Salander in de Millenniumtrilogie, daarna een dwangmatige control freak, want dat is ze als Leena in Beyond.

Beyond is een prima regiedebuut van de Zweedse actrice Pernilla August. Het kleinburgerlijk geluk van Leena wordt ruw verstoord als haar moeder op sterven ligt. Ze zag haar jaren niet, echtgenoot Johan wil dat ze met haar verleden in het reine komt. Goed bedoeld, maar Leena rijdt in groeiende paniek flashbackend naar het hoge noorden.

Rapace is goed als oudere Leena, maar het emotionele hart van Beyond is de dappere kleine Leena (Tehilla Blad), die sterk is omdat niemand anders dat is en zich altijd schuldig zal voelen omdat het desondanks fout liep. We zien een gezinnetje van Finse komaf ergens in de jaren zeventig in een flat trekken, vader nog met baan en goede moed. En dan zakken de ouders weg in alcoholisch drijfzand. Pa op het zeil, onderbroek vol gescheten. Meppartijen, gekrijs en gejammer. Een kerstavond die ontaardt in grommend geworstel op een geplette kerstboom. Ma die dan maar in zijn roes mee dobbert.

Beyond brengt het eerlijk en hartverscheurend, armoedeporno wordt het niet. Al steekt de film wel wat braaf in elkaar. Een dwangmatig geordend leven dat als een kaartenhuis ineenzakt als het verleden aanklopt, een bevrijdende catharsis: dat voelt bekend. En Leena’s neiging om trauma’s te bezweren met arbeid en regelmaat wordt wat clichématig verbeeld in de baantjes die ze eindeloos in het zwembad trekt. Maar het voornaamste: Beyond raakt je waar dat pijn doet.