'Stond ik daar in het donker, met die krokodil'

Door zijn aanstekelijke enthousiasme voor de natuur wordt hij vergeleken met Steve Irwin. Bioloog Freek Vonk over zijn eerste eigen programma en de combinatie van televisie en wetenschap.

„De wind stond onze kant op, dus ze konden ons niet ruiken. We manoeuvreerden met een man of acht naar een kudde olifanten. In een lange rij, als een rups. Dan lijkt het alsof we één dier zijn en zijn we minder bedreigend.” Bioloog Freek Vonk schuift wat stoelen aan de kant en sluipt door het klaslokaal. Dan gaat hij zitten.

„Achter een rots verscholen we ons. We stonden op slechts zeven meter afstand van de kudde. Dat was echt ziek.” Fluisterend gaat hij verder: „Maar toen draaide de wind. Een olifant stak zijn slurf in de lucht, hij dacht ‘wat ruik ik?’ Toen werd het echt spannend. Zelfs de gidsen raakten in paniek. Dus we schuifelden snel weg, weer in de rupsvorm.”

Zomaar een anekdote van Freek Vonk, bioloog aan de Universiteit Leiden en sinds kort televisiemaker. Voor zijn onderzoek melkt hij het gif van slangen. In 2009 werd hij door Discovery Channel-programma Time Warp gevraagd om in één aflevering dit melken te demonstreren. De Nederlandse media bombardeerden hem tot de nieuwe Steve Irwin, naar de in 2006 overleden Australische documentairemaker. Bij De wereld draait door werd hij bij het grote publiek bekend door zijn enthousiaste verhalen over de natuur. Hij gaat geregeld op stap voor National Geographic en schreef een kinderboek over bijzondere dieren. Nu heeft Vonk bijZ@pp Villa Achterwerk een eigen televisieprogramma. Voor Freek op safari is hij vijf weken in een wildpark in Zambia geweest. In het programma aait Vonk slapende nijlpaarden, vangt hij giftige slangen en vertelt over zijn passie, de natuur. Programmamaker Herco van Houdt zit erbij als Freek vertelt over televisie maken in de natuur en de combinatie van tv met wetenschap.

Wat is leuker, televisie maken of wetenschap?

„Ik vind het allebei leuk, maar als ik moet kiezen, kies ik het wetenschap. Bij wetenschap doe ik ontdekkingen die niemand anders eerder heeft gedaan. Dat gevoel is met niets te vergelijken, het is een natuurlijke drug. Het werken als bioloog komt daarom absoluut als eerste. Wetenschap is de rode draad in mijn leven, en televisie is sinds 2009 toch een beetje een zijtak.”

Hoe kwam Time Warp bij jou?

„Via mijn website. Ze zochten naar een slangendeskundige. Ze gaan daarvoor heel veel mensen af. Via de website namen ze contact met mij op. Toen stuurde ik een paar zelfgemaakte filmpjes in. De filmpjes waren heel amateuristisch, als in ‘Freek met een slang in de woestijn’ of ‘Freek met een slang in de bush’. Zij vonden dat ik kon presenteren en nodigen me uit. Ik ben vijf dagen in Hollywood geweest om slangen te melken. Eigenlijk was het niet eens zo bijzonder, maar de Nederlandse media pakten groot uit. Via De wereld draait door kwam ik van de ene in de andere uitzending.”

Voor iemand die gewend is aan laboratoria, ging de overgang naar televisie wel heel soepel.

„Het lijkt misschien een grote overstap van het lab naar een tv-studio, maar ik vond dat wel meevallen. Ik vind het echt geweldig om over de natuur te vertellen. Het belangrijkste is dat ik gewoon mijzelf blijf. Ik moet geen presentator proberen te zijn, want dan speel je een rol. Die rol probeerde ik eens tijdens Freek op safari, maar van manager Herco mag ik dat niet meer doen. Ik moet over de natuur vertellen alsof ik het tegen de buurvrouw vertel.”

Wat vind je van de vergelijking met Steve Irwin?

„Hoe kan ik dat geen eer vinden? Ik was weg van hem. Hij is voor mij een inspiratiebron. Hij heeft zo veel mensen leren houden van de natuur door bijvoorbeeld passievol te vertellen over het romantische paargedrag van krokodillen. Sommige mensen beweren dat ik Irwin imiteer, maar dat is onzin. Het is ook niet vol te houden om iemand zo lang na te doen. Zeker als ik wekenlang in de jungle zit, kan ik niet alsmaar een personage spelen.”

Dan je eigen programma, waarom hebben jullie dit gemaakt?

„Met Freek op Safari willen we een nieuwe generatie natuurbeschermers creëren. Ik probeer een gastheer van de natuur te zijn. Het moet lijken alsof de kinderen naast mij in de jungle staan. Daarom vertel ik ook veel over hoe iets voelt en ruikt. Zo bereiken we meer dan een reclame voor natuurbescherming.

„Het maken van dit programma was soms moeilijk. Het kost veel geduld en inspanning, want de natuur is niet te scripten. Ik moest constant op het scherp van de snede zijn, op de uitkijk voor gevaarlijke dieren. Tegelijkertijd moet je gewoon je verhaal vertellen.”

Ben je in gevaar geweest?

„Ik ben wel een paar keer gebeten, maar echt memorabel was toen we ’s nachts in de rivier op zoek gingen naar krokodillen. We vonden er één van ongeveer anderhalve meter lang, dus ik sprong in het water en ving hem. Maar ik raakte vast in de modder en de boot raakte onder water een tak en dreef weg. Linke soep, want in die rivier zitten ook krokodillen van vier, vijf meter. Die sleuren je zo mee. Het was pikkedonker, dus ik kon ze niet zien. Dus Herco roept: ‘Freek! Doodstil blijven staan!’, maar ik had die wiebelende krokodil nog steeds vast. Toen heeft Herco de camera uitgezet en gezorgd dat de boot snel bij me terugkwam. We zijn ook heel dicht bij een luipaard geweest. Die hoorden we kuchen in een bosje vlakbij. Het hoogtepunt voor mij was dat we met een ranger meegingen naar een gewonde leeuwin. Wat een kracht straalt zo’n dier uit. Ik legde mijn hand op haar klauw, dan zie je goed hoe groot die klauw is.”

Wil je televisie blijven doen?

„Ja, binnenkort ga ik met Eddy Zoey een nieuw programma maken in Suriname voor National Geographic. We gaan daar op zoek naar de reuzenanaconda. Daarna wil ik graag een nieuwe Freek op… doen. Ik zou graag willen duiken met de drie grootste haaien. Wel zonder kooi, want anders is het onnatuurlijk.”

Wat was ook alweer leuker, televisie of wetenschap?

„Ik kies toch echt voor wetenschap. Op dit moment doen we onderzoek naar het DNA van de koningscobra. We onderzoeken de evolutie van de gifgenen. Daar heb ik nu even weinig tijd voor, maar in februari en maart ga ik daar weer volop mee aan de slag. Ik wil wetenschap en televisie blijven combineren.”

Freek op safari (Z@pp)

Ned 3., op dinsdag en donderdag om 16.40 - 16.50 uur