Ouderen vervelen zich dood

Hoe ouder, hoe eenzamer. Uit onderzoek blijkt: één op de tien ouderen heeft maar één sociaal contact per maand, 15 procent van de 85-plussers is ernstig depressief.Het is een taai maatschappelijk probleem. Zijn er oplossingen?

Toen Renate Tuijten in de jaren tachtig wijkverpleegkundige was in Alphen aan den Rijn kende ze al haar cliënten. Ze was op de hoogte van hun levensverhaal, hun pijntjes, wist hoe hun kinderen heetten. „Als een cliënt zei: ga ook even bij de buurvrouw kijken, want met haar gaat het ook niet goed, dan deed je dat.”

Heel anders dan nu, zegt Tuijten, inmiddels directeur/eigenaar van thuiszorgorganisatie Pro-Cura in Leiderdorp. Bij een grote organisatie ‘doen’ verzorgers wel vijftien cliënten op een ochtend. Die mogen kiezen: onder de douche, of een lunch. Tijd voor een praatje is er niet meer. „Het is afschuwelijk wat we met onze bejaarden doen. De zorg is zó verschraald. Dat werkt eenzaamheid in de hand. Hoe moet dat als in 2040 een kwart van de bevolking bejaard is?”

Directeur Jan Romme van het Ouderenfonds, dat eenzaamheid en verborgen armoede onder ouderen wil tegengaan, komt met deprimerende cijfers: 30 procent van de ouderen geeft aan regelmatig eenzaam te zijn, 10 procent is ‘extreem eenzaam’ en heeft maximaal één sociaal contact per maand.

De gevolgen van eenzaamheid voor de gezondheid zijn schrikbarend: eenzaamheid verhoogt de bloeddruk, geeft stress en verhoogt de kans op een depressie. Maar liefst 15 procent van de 85-plussers is ernstig depressief. Meestal wordt dit niet herkend, waardoor geen behandeling volgt. Eenzaamheid is net zo slecht voor de gezondheid als roken of overgewicht, zo blijkt uit onderzoek van het Ouderenfonds.

Maar eenzaamheid is ook cultureel bepaald. In Finland zijn ouderen veel minder eenzaam. De verwachting dat er mensen langskomen, is daar veel lager, want men woont ver van elkaar en verwacht niet dat een ander door de sneeuw gaat ploeteren om bij jou te komen.Directeur Romme van het Ouderenfonds: „En onderschat in West-Europa niet de invloed van al die commercials die ons een topgezellige Kerst voorspiegelen. Zo hoort het blijkbaar, denken veel mensen.”

Romme ziet niet zo snel verbetering als het gaat om het verdrijven van eenzaamheid onder ouderen. „Veel factoren die leiden tot eenzaamheid zijn niet of nauwelijks te beïnvloeden. Een lichtpuntje is dat veel nieuwe ouderen mondiger zijn, eenzaamheid niet meer als een taboe-onderwerp zien en meer ondernemen om eenzaamheid tegen te gaan.” De beste remedie, volgens Romme: „Ga vrijwilligerswerk doen, dan zie je vaak dat anderen het veel slechter getroffen hebben dan jij.”