Hervorming FNV wordt strikt bewaakt

Nieuwsanalyse

De vernieuwde FNV moet een antwoord bieden op de bestaanscrisis in de hele vakbeweging. Op de voor- en achtergrond kijken vele ogen met Jetta Klijnsma mee.

De vrouw die de vastgelopen FNV tot De Nieuwe Vakbeweging moet omsmeden, staat er niet alleen voor. De vier ‘kwartiermakers’ die Jetta Klijnsma gisteren presenteerde, hebben ieder een vakbondsverleden – in tegenstelling tot Klijnsma zelf. Als sociaal-historicus kent de oud-staatssecretaris de Nederlandse vakbeweging uit de boeken, maar ze is geen „vakbondsmeisje” zoals ze al zelf zei.

Persoonlijk kende Klijnsma (PvdA) alleen Tuur Elzinga die het als Eerste Kamerlid van de SP altijd „heel ruiterlijk” met haar oneens kon zijn. De andere drie kwartiermakers kende ze nauwelijks tot niet. Zij zijn aangedragen door Han Noten en Herman Wijffels, de verkenners die vorig jaar door de FNV waren aangesteld om de vele problemen binnen de vakcentrale in kaart te brengen. Dezelfde verkenners die ook Klijnsma als kwartiermaker vroegen.

Het illustreert de stevige greep die Noten (Eerste Kamerlid voor de PvdA en burgemeester van Dalfsen) en Wijffels (oud-voorzitter van de SER) op de totstandkoming van De Nieuwe Vakbeweging houden. Formeel zit de taak van de verkenners er nu op. Maar ze blijven „op de achtergrond aanspreekbaar”, zei Klijnsma. „Dat is heel fijn, hoor.”

Als systeemtherapeuten hechten Noten en Wijffels aan procesbewaking. Detail: kwartiermaker Frank Bluiminck was de rechterhand van Noten bij de verkenningsfase van de bestuurscrisis. Wijffels op zijn beurt werd weer geassisteerd door de vrouw van Noten, organisatieadviseur Dorothé Brinkman.

Door gebrek aan leiderschap en eenheid leek de FNV zelf vorig jaar verscheurd te worden. Onenigheid over de AOW en het pensioenakkoord hadden de FNV Vakcentrale en haar grootste FNV-bonden, Bondgenoten en Abvakabo, gaandeweg uiteen gedreven. Na het crisisberaad in Dalfsen besloten de 19 bondsvoorzitters in december vorig jaar dat de FNV plaats moest maken voor een geheel nieuwe vakbeweging. De kern: minder bestuurslagen, een eigentijdse uitstraling en herkenbare, afgebakende vakbonden voor specifieke sectoren en beroepen.

Klijnsma nam een maand de tijd en voerde vijftien tot twintig lange gesprekken voordat ze de functie van kwartiermaker accepteerde. Ze eiste de ruimte voor onafhankelijk opereren. Ook vroeg ze alle negentien FNV-voorzitters om unanieme steun en leiderschap tijdens de hervorming. Ze moesten de interne weerstand van de machtige bondsraden – het zand in de FNV-machine – durven trotseren.

Met name die laatste eis is een gevoelig punt. De bestuurscrisis binnen de FNV gaat terug tot het fundamentele probleem van de ongelijke interne machtsverhoudingen. De kleinere bonden binnen de FNV voelen zich permanent overschaduwd door de reuzen Bondgenoten (circa 475.000 leden) en Abvakabo (circa 355.000). Deze twee grootste bonden houden bovendien vast aan hun concept van het ‘ongedeelde FNV’, waarbij zij samen met FNV Bouw het belangrijkste vakbondsfront van Nederland willen vormen.

De vraag is hoe Klijnsma van die verdeelde club één geheel zal kunnen maken voor de oprichtingsdag van De Nieuwe Vakbeweging in juni. Kleinere bonden, zoals de politiebond NPB of de journalistenenbond NVJ, willen in die nieuwe beweging hun eigen identiteit behouden naast een eventueel machtsblok van de drie grootste bonden. De uitweg die ze hebben is afscheiding. De NPB kan aansluiting zoeken bij de christelijke politiebond ACP, de NVJ bij de vakcentrale MHP van middelbaar- en hoger opgeleide werknemers. Ook ouderenvereniging Anbo kan haar heil elders zoeken.

Aan de andere kant kunnen de machtige kaderleden en bondsraden van Bondgenoten en Abvakabo nog tegenwerken en voor een eigen koers kiezen. Terwijl de kwartiermakers timmeren aan een nieuwe vakbeweging, gaat de besluitvorming in de Tweede Kamer over het omstreden pensioenakkoord door. „De casus belli”, zoals vakcentralevoorzitter Agnes Jongerius het gisteren omschreef.

De kwartiermakers krijgen ook te maken met onrust elders. Eind vorige maand bleek er een vergelijkbare crisis binnen vakcentrale CNV te zijn. De politiebond ACP en de vakbond voor militairen ACOM dreigen met afsplitsing. „Het conflict bij het CNV is van dezelfde aard als bij de FNV”, bevestigde Noten gisteren. De nieuwe FNV zal dus ook een antwoord moeten bieden voor spijtoptanten uit het CNV.

Kwartiermaker Michel Donners, bestuursadviseur bij het CNV, wil voor De Nieuwe Vakbeweging gaan werven bij CNV, MHP en andere brancheorganisaties, zei hij gisteren. Zo zal de hervorming van de FNV sturend zijn in de huidige bestaanscrisis die de hele vergrijzende vakbeweging raakt. Als buitenstaander heeft Klijnsma de steun hard nodig van haar kwartiermakers en Noten en Wijffels bij deze klus. „Op de oprichtingsdag leggen wij verantwoording af”, zei ze gisteren.