Elk hoogterecord luidt een nieuwe crisis in

Elke wolkenkrabber die het hoogterecord breekt, is de voorbode van een nieuwe financiële crisis, constateren analisten van Barclays. Hun ‘wolkenkrabberindex’ voorspelt weinig goeds voor China, waar de bouwwoede onverminderd voortduurt.

Het ultieme architectonische symbool van het kapitalisme. Wolkenkrabbers staan voor rijkdom, welvaart en bedrijvigheid. Ze zijn gemaakt om te imponeren en om machtscentra te markeren. Waar bankiers, handelaren en advocaten en masse in liften de lucht in schieten, wordt geld verdiend.

Maar wolkenkrabbers zijn monumenten van overmoed en grootheidswaanzin. Dat concluderen vier vastgoedanalisten in dienst van de Hongkongse vestiging van Barclays Capital, dat zelf kantoor houdt op de 41ste verdieping van een kantoorkolos in het financiële hart van de stadstaat. „Er bestaat een ongezond verband tussen de bouw van het volgende hoogste gebouw ter wereld en een aanstaande financiële crisis”, schrijven de economen.

Meestal is de bouw van het hoogste gebouw het pronkstuk van een bouwwoede. De hoogste wolkenkrabbers zijn volgens Barclays schoolvoorbeelden van hoe kapitaal in de aanloop naar een crisis verkeerd wordt aangewend. In plaats van geld te stoppen in fabrieken en bedrijven die economische groei opleveren, kiezen investeerders voor prestigeprojecten.

De trend begon in New York. In 1870 werd het Equitable Life Building aan Broadway in New York opgeleverd. Het hoofdkantoor van de levensverzekeraar was met veertig meter en acht verdiepingen – bereikbaar met een personenlift, destijds een unicum – het hoogste van de stad en van de wereld.

Na het Equitable Life Building volgden andere ‘wolkenkrabbers’, zoals het Tribune Building, dat in 1873 werd opgeleverd. Dat jaar ging de succesvolle zakenbank Jay Cooke & Company ten onder.

Na de Amerikaanse burgeroorlog moesten er overal spoorwegen worden aangelegd. Ook met de uithoeken van het land moesten verbindingen komen.

Jay Cooke & Company, een belangrijke financier van spoormaatschappijen, viel toen de zeepbel barstte. De gevolgen waren aanzienlijk. Amerika belandde in een economische depressie die drie jaar aanhield en waarbij ruim 10.000 bedrijven failliet gingen. De jaren staan bekend als de Lange Depressie.

Maar de economie krabbelde op en daarmee nam de drang hoger en prestigieuzer te bouwen toe. De bouwwoedes rond 1890, 1930 en 1970 werden allemaal bekroond met een nieuw hoogste gebouw ter wereld die allemaal een economische crisis inluidden.

Tot 1997 werden de imposantste wolkenkrabbers in de VS (New York of Chicago) gebouwd. Dat veranderde toen in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur de Petronas Towers werden opgeleverd, met 452 meter net tien meter hoger dan de Sears Tower in Chicago. In het jaar van opgelevering klapte de munt van buurland Thailand. Dat was het begin van de Aziëcrisis van 1997-1998.

De economen van Barclays schieten soms door in hun poging een correlatie aan te tonen. Als architectonische voorbode van de internetbubbel noemen zij de bouw van Taipei 101 op Taiwan. Maar de toren, waar ABN Amro nog een kantoor huurde op de eerste verdieping, werd pas in 2004 voltooid, drie jaar nadat de internetzeepbel uiteenspatte.

Wat zegt de wolkenkrabberindex volgens Barclays over de toekomst? Over de Saoedische plannen om een toren met een hoogte van een kilometer te bouwen zwijgen de vastgoedeconomen.

Wel kijken ze naar India. Daar, in Mumbai, wordt de India Tower gebouwd. Als het gebouw in 2016 af is, zal het na de Burj Khalifa in Dubai het hoogste gebouw ter wereld zijn. Nog veel zorgwekkender dan de Indiase wolkenkrabber zijn de ambities van Chinese projectontwikkelaars en bouwbedrijven.

In China wordt weliswaar niet gewerkt aan een plan om de Burj Khalifa van de troon te stoten, maar er worden wel heel veel wolkenkrabbers gebouwd. China telt 75 kantoortorens die minstens 240 meter hoog zijn. Er zijn er ook nog eens 65 in aanbouw. Ter vergelijking: in de hele wereld werken bouwvakkers momenteel aan 124 wolkenkrabbers.

Barclays schrijft dat het volgens de wolkenkrabbersindex niet alleen duidelijk dat de bomen in China tot in de hemel groeien. Ook vindt er een verschuiving binnen China plaats.

Het zijn niet alleen meer de steden aan delta’s van de Parelrivier en de Yangtze, waar het economische experiment begon, die de winsten van bedrijven en goedkoop geleend geld in wolkenkrabbers steken. Tussen nu en 2017 zal de helft van de nieuwe wolkenkrabbers in het Chinese binnenland verrijzen.

De eurocrisis teistert Europa. De Verenigde Staten dreigen te bezwijken onder de schulden. In het Westen wordt naar China gekeken voor groei. Maar China blijft bouwen. Volgens Barclays een teken aan de wand.

Melle Garschagen