Een ander soort Belg komt op bezoek: een Waal

Nieuwe premiers van België en Nederland gaan altijd eerst bij elkaar op bezoek. Elio Di Rupo doet het niet anders. Dat is ook voor de Vlamingen belangrijk.

De twee vorige premiers van Nederland en België, Jan Peter Balkenende en Yves Leterme, begrepen elkaar – ze sms’ten, ze belden, ze bedachten samen welke strategie ze zouden volgen op Europese bijeenkomsten. En niet eens alleen omdat ze allebei christen-democraat zijn. Zeeland, waar Balkenende vandaan komt, was voor Leterme als kind precies waar hij aan dacht bij ‘Nederland’: plat, water. En ze werkten er hard, net als in zijn eigen West-Vlaanderen.

Mark Rutte zal morgen kennismaken met de nieuwe premier van België, Elio Di Rupo. Zal de luchtig en snel communicerende Rutte begrijpen hoe de wat langzame, maar extreem zorgvuldige Di Rupo denkt? Zal Di Rupo – zoon van een arme Italiaanse mijnwerker, scheikundige, al heel lang de leider van de Franstalige socialisten – zich verwant kunnen voelen aan een Leidse historicus die bij Unilever werkte en voor zijn regering gedoogsteun accepteert van een partij waar ze in Wallonië een cordon sanitaire omheen zouden leggen?

Nederland is wel de eerste buitenlandse bestemming van Di Rupo als premier. Zo deden zijn Vlaamse voorgangers het ook en nieuwe Nederlandse premiers doen het andersom net zo: ze gaan eerst naar België. Rutte vloog als nieuwe premier daarna door naar Luxemburg en Di Rupo doet hetzelfde: overmorgen is hij bij zijn collega Jean-Claude Juncker.

Voor de Vlamingen kan het een belangrijk gebaar zijn dat hij Nederland bezoekt vóór Frankrijk. Di Rupo, die veel kritiek krijgt over zijn moeizame Nederlands, heeft bij zijn aantreden gezegd dat hij zijn Nederlands zal verbeteren en Vlaanderen graag beter wil leren kennen.

Maar Di Rupo gaat ook bij Nederland en Luxemburg langs, zeggen betrokkenen, omdat hij de Benelux belangrijk vindt. In Europa zijn het nu Duitsland en Frankrijk die de dienst uitmaken en van die twee is Duitsland het sterkste. Di Rupo hoopt dat stevige samenwerking van België, Nederland en Luxemburg de balans meer in evenwicht brengt. Zo ging het in de Benelux wel vaker, blijkt bijvoorbeeld uit een recente studie over de ‘Belgisch-Nederlandse betrekkingen vanaf 1940’: als de drie landen het idee hadden dat grote landen te veel te zeggen kregen, vonden ze hun onderlinge samenwerking opeens extra belangrijk.

Di Rupo is ook vast van plan om zijn Nederlandse collega goed te leren kennen. Zijn medewerkers hebben de Nederlandse regering duidelijk gemaakt dat hij daar veel moeite voor wil doen. Hij zal er ook veel moeite voor móéten doen – Franstalige Belgen zijn cultureel en politiek veel meer gericht op Frankrijk en weten meestal veel minder over Nederland dan de Vlamingen. Andersom is dat ook zo: op Nederlandse ministeries is er wel wat kennis over Vlaanderen en de Vlamingen, maar heel weinig over Wallonië.

De relatie van Nederland met België gaat ook wel vaak vooral over Nederland en Vlaanderen – en niet alleen omdat we dezelfde taal hebben. Vlaanderen grenst aan Nederland en dan heb je ook eerder samen problemen: over de Westerschelde bijvoorbeeld, de hogesnelheidstrein en de ‘IJzeren Rijn’, een goederenspoorlijn tussen Antwerpen en Duitsland over Nederlands grondgebied.

Als Europese grenzen vervagen heb je ook sneller grensoverschrijdende criminaliteit. En buurlanden moeten afspraken maken over grensarbeiders. Nederlanders gaan ook graag naar Belgische ziekenhuizen omdat daar bijna geen wachtlijsten zijn. En andersom: Nederland heeft nog plek in gevangenissen, in België zitten die overvol. België huurt sinds begin 2010 cellen in Tilburg, waar gevangenen klagen omdat ze het Nederlandse eten vies vinden. België heeft ook zijn marine ondergebracht bij de Nederlandse marine. Di Rupo en Rutte praten morgen over méér defensiesamenwerking.

Op Nederlandse ministeries vinden ze dat België door alle staatshervormingen een ingewikkeld land is geworden. Voor sommige dossiers moeten ze in Vlaanderen of Wallonië zijn, voor andere bij de federale overheid. Bij het begin van het Belgische EU-voorzitterschap in 2010 was er voor de ambtenaren een speciale brochure met uitleg over België.

Andersom zijn de Vlamingen Nederland minder interessant gaan vinden: in de jaren zestig en zeventig was Nederland cultureel het grote voorbeeld. Maar Vlamingen kregen meer zelfvertrouwen en sinds Pim Fortuyn zeggen ze steeds vaker dat ze de Nederlanders niet meer goed kunnen volgen. Bij verzuchtingen over hun eigen politieke crises zien Vlamingen het soms als een lichtpuntje, want als gedeeld leed: in de Nederlandse politiek is het ook allang niet meer stabiel.

Als Di Rupo morgen echt indruk wil maken op Vlaanderen, dan zal hij er bij Rutte stevig op moeten aandringen dat Nederland zich aan de afspraken houdt over de Zeeuwse Hedwigepolder. Want juist deze week, en niet toevallig nu, heeft minister-president Kris Peeters van Vlaanderen een brief naar Den Haag gestuurd. Hij wil weten wat Nederland precies van plan is met de polder. De Vlamingen hebben al berekend dat ze tussen de 250 en 785 miljoen euro schade hebben als de Hedwige droog blijft, zoals de Nederlandse regering wil.

Peeters kan wel wat hulp gebruiken van Di Rupo. Ook al gaat de Belgische premier er niet over: er is een verdrag over de ontpoldering tussen Nederland en Vlaanderen, niet tussen Nederland en België. En het gaat om belangen die ver af staan van de dagelijkse zorgen van Franstalige politici in België: die van de Antwerpse haven. Om de haven bereikbaar te houden voor grote zeeschepen moet Nederland de Schelde uitdiepen. Maar er is compensatie nodig voor de natuurschade die dan ontstaat en volgens zo’n beetje elke studie is een volgelopen Hedwigepolder de beste oplossing.

Di Rupo kan het voorbeeld volgen van zijn Vlaamse voorgangers: Leterme sprak Balkenende er ook op aan en meestal ook omdat Kris Peeters dat wilde. Maar Leterme wist als oud-minister-president van Vlaanderen precies waar het over ging. Di Rupo zal het dossier vóór morgen zeker hebben bestudeerd. Want zelfs al gaat het niet meteen over een Belgisch probleem: als de Hedwigepolder de relatie met Nederland verziekt, heeft Di Rupo er als premier van België wel weer mee te maken.