De risico's van spelevaren

Soms wordt een ramp toegeschreven aan een ‘menselijke fout’, om af te zijn van lastige discussies over eventuele structurele oorzaken.

Maar de spectaculaire schipbreuk met de Costa Concordia voor de kust van het Italiaanse eilandje Giglio lijkt toch echt het gevolg van menselijk handelen. Ook de reder gaat ervan uit dat kapitein Francesco Schettino schuld draagt. De kapitein zou het cruiseschip vlak langs het eiland hebben gelaveerd, zonder zich te vergewissen van de rotspartijen onder water. En dat alleen maar om een kelner of een collega, afkomstig van Giglio, een pleziertje te doen met een saluut aan zijn eiland.

Het vermoeden dat Schettino het zinkend schip voortijdig verliet, versterkt de indruk dat de kapitein zich niet heeft gedragen als een ‘schipper naast God’, zoals het in het zeevaartjargon ook wel heet. Als het ook nog waar is dat de bemanning van de Costa Concordia op eigen houtje begon met de evacuatie van de passagiers omdat Schettino daartoe geen bevel wilde geven (lees: muiterij), dan zijn twijfels over de competentie van de kapitein meer dan gerechtvaardigd.

Kapitein Schettino lijkt in een traditie te staan. In een rij van overmoedige gezagvoerders die zich inderdaad oppermachtig wanen en daarom een rondje vliegen boven hun vroegere lagere school, een glas te veel drinken of hun kind even achter de stuurknuppel neerzetten. Met alle dodelijke gevolgen van dien.

Mogelijk 35 slachtoffers (6 doden en 29 vermisten) lijkt veel, zeker voor de nabestaanden. Maar het is nog geen 1 procent van het totaal aantal opvarenden. Dat wijst erop dat de Costa Concordia een veilig schip was. Dat ligt ook voor de hand. De kwaliteit in de bouw is, mede door simulatietechnieken, sterk vooruitgegaan. Sinds de Titanic is er in een eeuw veel verbeterd op de moderne mensenmammoettankers.

Wat hetzelfde is gebleven, is de zweem van romantiek die op cruiseschepen wordt gecreëerd. Een sfeer van verstild natuurschoon – in Noorse fjorden vaart altijd maar één cruise rond om eenzaamheid te veinzen – wordt er gecombineerd met dansen en drinken, met zonnen en zwemmen. Die romantiek is een gat in de markt. Ook in Europa, waar het aantal cruisevakantiegangers in tien jaar is verdrievoudigd.

Door dat commerciële succes worden de schepen steeds groter. De menselijke veiligheid is onvermijdelijk in het geding gekomen. Bij kapseizen worden balzalen spekgladde rotswanden waaraan je je niet kunt vastklampen. Orde bij de nooduitgang wordt dan een illusie. Vierduizend mensen evacueren in krap bemeten reddingssloepen is een onmenselijke opgave. De Costa Concordia is daarvan een voorbeeld.

Met grote schepen gebeuren daarom ook grote ongelukken.