Hereniging? Nooit! Toch kiest Taiwan weer voor China

Taiwan heeft zaterdag weer gekozen voor pro-China president Ma Ying-jeou (61).

Goed nieuws voor China. In de ‘afvallige provincie’ houdt zij graag een vinger in de pap.

Oscar Garschagen

Ma Ying-jeou (61) van de Kuomintang (Nationale Partij) heeft zaterdag de presidentsverkiezingen in Taiwan gewonnen met een bescheiden meerderheid van 51,5 procent. Tot tevredenheid van China en de VS versloeg zittend president Ma de nieuwe leidster van de Democratisch Progressieve Partij, Tsai Ing-wen (55) die 45,6 procent van de 18 miljoen stemmen veroverde.

Ma voerde een campagne waarin verdere verbetering van de relaties met China en voortzetting van het herstel in de achttiende economie ter wereld centraal stonden. Oppositieleider en econoom Tsai probeerde als eerste vrouw het presidentschap te veroveren met een campagne met anti-Chinese ondertonen én de belofte sociale ongelijkheid te bestrijden.

China, dat Taiwan beschouwt als wezenlijk deel van het „moederland”, reageerde tevreden via de officiële staatsmedia. Analist Yen Chen-Shen van het Instituut voor Internationale Relaties in Taipei: „Peking heeft nu geen raketten en soldaten nodig om Taiwan terug te krijgen, maar koopt Taiwan gewoon op met behulp van Ma.”

Ook het Witte Huis, dat de presidentsverkiezingen nauwgezet heeft gevolgd, is tevreden. Een verkiezing van DPP-leidster Tsai zou waarschijnlijk hebben geleid tot een afkoeling van de Chinees-Taiwanese relaties en een verhoging van de militaire spanningen. Taiwan staat onder Amerikaanse militaire en nucleaire bescherming en de Verenigde Staten zijn dus gebaat bij regionale stabiliteit.

Ma, de eerste Kuomintang-leider die het uitstekend kan vinden met de communistische vijanden van weleer, werd in de verkiezingscampagne bekritiseerd om zijn „pro-Chinese” beleid. Hem werd verweten van Taiwan een Chinese provincie te willen maken, hij zou de onafhankelijkheid van het voormalige Chinese eiland op spel zetten.

Voor historici en sinologen is dit een van de grote paradoxen van Taiwan: een leider van de Kuomintang die wordt gewantrouwd vanwege zijn pro-Chinese beleid. Het was toch juist de Kuomintang die in de Chinese burgeroorlog werd verslagen door de Communistische Partij van China. In 1949 vluchtte Kuomintangleider Chang Kai-shek met 1,3 miljoen aanhangers naar het voormalige Nederlandse Formosa.

President Ma is de eerste Kuomintang-leider die concludeerde dat de economische toekomst van Taiwan in Azië ligt en niet in de VS of de ongeïnteresseerde EU. Economische integratie met China, Zuid-Korea en Japan is de hoeksteen van zijn beleid. Dat heeft Ma het predicaat „Chinezenvriend” opgeleverd.

Onder Ma herstelde de Taiwanese economie zich snel van de financiële crisis van 2008/2009 en werd er met China een vrijhandelsverdrag gesloten. De Taiwanese economie groeit nu weer jaarlijks, mede dankzij China en Chinese toeristen, met ruim vier procent. De instelling van rechtstreekse lucht-, zee-, en postverbindingen onder Ma droeg daar aan bij. Terwijl Taiwan (23,3 miljoen inwoners) grotendeels afgesloten bleef voor Chinese bedrijven, vooral grote banken en vastgoedbedrijven, ging China (1,3 miljard inwoners) nog verder open voor Taiwanese ondernemingen, die ruim 200 miljard dollar in de Chinese economie hebben geïnvesteerd. Er wonen en werken twee miljoen Taiwanezen in China.

Sinds Ma in juli van 2011 aankondigde dat dit vrijhandelsverdrag over tien jaar wat hem betreft wordt aangevuld met een politiek vredesverdrag met China, steeg de populariteit van de DPP ten koste van Ma.

Hoewel hij zich politiek probeerde in te dekken door boeren, vissers en kleine bedrijven te beschermen tegen Chinese concurrentie en Taiwan ontoegankelijk te maken voor goedkope Chinese werkers, heeft hij de vrees voor hereniging met China niet kunnen wegnemen. Die angst zit, mede door Chinese retoriek en de 1.500 raketten die op Taiwan zijn gericht, diep.

Dat hij toch gewonnen heeft is mede te danken aan het feit dat China zich tijdens de campagne stil hield en doordat de 300.000 Taiwanezen die in China wonen en werken met goedkopere vliegtickets naar huis konden gaan om te stemmen en het Chinese nieuwjaarsfeest te vieren. Daar hebben de Chinese autoriteiten voor gezorgd. Normaal verhogen de luchtvaartmaatschappijen de prijzen tijdens de feestdagen.

In het verleden stelde China, dat mordicus tegen een onafhankelijk Taiwan is, zich tijdens de verkiezingen agressief op.

In 1996 werd de Taiwanese marine beschoten en in 2000 hielden Chinese leiders bombastische anti-Kuomintang en anti-DPP-toespraken. President Hu Jintao, die veel heeft geïnvesteerd in goede relaties met zijn collega Ma, heeft ditmaal geen woord te veel gezegd. Voor Hu, die eind dit jaar aftreedt zijn, de steeds betere relaties met Taiwan een succes.

Ook de VS waren behulpzaam door aan Ma toe te zeggen dat het reizigersverkeer tussen Taiwan en de VS visumvrij zal worden gemaakt.

De VS steunen Ma omdat hij het risico op een militair of nucleair conflict met China heeft verminderd. Met Ma, denkt de regering-Obama, is de status-quo gegarandeerd. Dat is niet zeker met een DPP-president.

Mevrouw Tsai Ing-wen heeft de vrees voor hereniging met China slim aangewend om haar door schandalen geplaagde partij weer nieuw elan te geven. Haar voorganger, de wegens corruptie veroordeelde president Chen, bediende zich van een harde, anti-Chinese retoriek. Zij heeft een subtielere, minder confronterende aanpak.

Tsai was niet van plan het beleid van Ma terug te draaien, omdat China van essentieel belang is voor de Taiwanese economie, maar verder dan economische samenwerking mag de relatie niet gaan, vinden Tsai en haar aanhang. Het Hongkongse herenigingsmodel (een China, twee systemen) is voor haar onbespreekbaar. „Het is tijd dat China vanuit een nieuw perspectief en met een frisse blik naar Taiwan gaat kijken”, was een van haar typerende uitspraken waarvan de leiders in Peking gruwen.

Hoewel het haar gelukt is een aansprekende campagne te voeren en de DPP nieuw elan, heeft zij toch niet de herinnering aan de corruptieschandalen waarin haar voorgangers verwikkeld waren, kunnen wegnemen. Wel is zij erin geslaagd Ma en de Kuomintang-partijmachine onverwachte sterk tegenspel te bieden en heeft zij de basis gelegd voor mogelijke successen over vier jaar. Volgens Taiwanese analisten heeft zij Ma er ook toe gedwongen voorzichtig om te gaan met verdere verdragen met China en zich te concentreren op de sociaal-economische issues in Taiwan.