Galicische aartsvader van rechts Spanje

Manuel Fraga, minister onder generaal Franco, begon na de dictatuur de Partido Popular. Hij was uiterst rechts, maar ook zeer pragmatisch.

Politici uit het regenachtige Galicië, in het uiterste noordwesten van Spanje, zijn overlevers. Francisco Franco, die Spanje van 1939 tot zijn dood in 1975 met harde hand bestuurde, was een Galiciër. De gebroeders Castro uit Cuba hebben Galicische wortels. De huidige Spaanse premier Mariano Rajoy is een onmiskenbare gallego, die niet opgeeft na de zoveelste tegenslag.

De Galiciër Manuel Fraga Iribarne overtrof hen allemaal. In de loopbaan van de rechtse politicus, die gisteren overleed, kwam de recente geschiedenis van Spanje samen. In 1951 begon hij als ambtenaar onder Franco, om zestig jaar later, op 89-jarige leeftijd, als senator te sterven.

Tijdens de Franco-dictatuur probeerde Fraga het land te hervormen om het regime te laten overleven. Als minister van Propaganda en Toerisme stelde hij het land open voor het massatoerisme. Hij lanceerde de legendarische slogan ‘Spain is different’.

Links bracht zijn rol in de dictatuur graag in herinnering, maar Fraga toonde er nooit openlijk berouw over. Hij wees erop dat hij tijdens de burgeroorlog (als puber ) niet politiek actief was. „Ik diende alleen in de laatste jaren van Franco”.

Fraga toonde een bijzonder aanpassingsvermogen. Namens de franquisten onderhandelde hij over een nieuwe democratische grondwet. Hij richtte in 1976 de Alianza Popular op, de voorloper van de huidige Partido Popular (PP, Volkspartij). Fraga, combineerde uiterst rechtse opvattingen met veel pragmatisme. Hij vormde een cruciale schakel tussen dictatuur en democratie.

Met de dood van Fraga verliest rechts Spanje zijn aartsvader. Op het laatste partijcongres van de PP, eind september in Málaga, was Fraga vanwege zijn broze gezondheid afwezig. Maar voor niemand werd zo hard geklapt als voor hem. De verkoper van PP-prullaria vertelde er trots dat zijn vergulde aanstekers met de afbeelding van Fraga altijd als eerste uitverkocht zijn. „Dat is tenminste ook een leider met twee ballen”

Als ambassadeur in Londen ging hij er prat op aan al zijn collega’s een bezoek af te leggen. „Ook aan die van het eilandenrijk Tonga”. Op campagnereizen sloeg hij geen gehucht over.

Al onder Franco, toen de staat nog een mediamonopolie had, besefte Fraga het belang van beeldvorming. In 1966 verongelukte een Amerikaanse bommenwerper boven Spanje, waarbij een atoombom in de lucht verbrandde. Een gebied rond de badplaats Palomares raakte besmet met plutonium. Fraga liet zich, naast de Amerikaanse ambassadeur, in zwembroek in zee fotograferen om de zaak te bagatelliseren.

Toch bleef Fraga altijd te omstreden om het ambt te bereiken dat hij voor ogen had – dat van premier. Hij moest begin jaren negentig genoegen nemen met het regiopresidentschap van zijn eigen Galicië. Hij regeerde als lokaal vorst en legde omstreden bezoeken af aan Libië, Iran en Cuba. Hij ontving Fidel Castro, voor wie hij als Galiciër genegenheid koesterde.

Op zijn geboortegrond stuitte hij ook op de grenzen van de macht. Na de milieuramp met de olietanker Prestige, en vanwege zijn zichtbare fysieke aftakeling, werd hij in 2006 weggestemd. Als hoogbejaard senator bleef hij lange dagen maken.