ElBaradei doet niet mee in 'ondemocratisch Egypte'

Nobelprijswinnaar Mohamed ElBaradei is geen kandidaat meer voor het Egyptische presidentsschap. Het leger, zegt ElBaradei, gedraagt zich ‘alsof er nooit een revolutie heeft plaatsgehad’.

Wanneer in juni in Egypte verkiezingen worden gehouden voor een president zal Mohamed ElBaradei, de 69-jarige Nobelprijswinnaar en voormalig hoofd van het Internationaal Atoomagentschap, geen kandidaat zijn. ElBaradei maakte zaterdag bekend dat hij zich terugtrekt omwille van de gebrekkige overgang naar democratie onder het militaire bewind.

„Ik heb altijd gezegd dat mijn geweten mij niet toelaat mij kandidaat te stellen zolang er geen kader bestaat dat echte democratie nastreeft en niet alleen de vorm ervan”, zei ElBaradei in een mededeling. Zo’n kader ontbreekt in Egypte, stelt ElBaradei. Het leger, dat de macht in handen heeft sinds het aftreden van president Hosni Mubarak, gedraagt zich „alsof er nooit een revolutie heeft plaatsgehad, alsof er nooit een regime is gevallen”.

ElBaradeis beslissing komt op het moment dat Egypte zijn eerste vrije parlementsverkiezingen afrondt, en op tien dagen van de verjaardag van de opstand die Mubarak ten val bracht. De verkiezingen werden volgens voorlopige resultaten gewonnen door de fundamentalistische Moslimbroeders, met 46 procent, gevolgd door de radicale moslimpartij Nour met 23 procent.

Dat de verkiezingen behalve kleine onregelmatigheden vrij en eerlijk zijn verlopen was een verdienste van de legerleiding, die verder zwaar onder vuur ligt omwille van de manier waarop zij de transitie aanpakt. Bij straatprotest in november en december vielen tientallen doden.

In die zin is ElBaradeis aanklacht een kaakslag voor de legerleiding. Maar veel waarnemers zien in zijn beslissing ook een strategische zet.

„Mohamed ElBaradei is een vriend en ik heb het grootste respect voor zijn moreel gezag. Maar ik ben blij dat hij niet meedoet want ik had hem niet graag zien afgaan”, zei Hisham Kassem, een prominent activist en publicist, gisteren tijdens een debat in Kairo. ElBaradei zou volgens Kassem nooit genoeg stemmen hebben gehaald. „Met alle respect: ik had zelf niet voor hem gestemd. Wat Egypte nodig heeft is een bekwaam politicus en dat is ElBaradei nooit geweest.”

ElBaradei genoot aanvankelijk veel respect omdat hij al lang voor de opstand kritiek had op het regime. Maar in de maanden sinds de opstand heeft ElBaradei die positie niet kunnen verzilveren.

Behalve op Twitter en Facebook liet hij weinig van zich horen. Dat versterkte bij veel mensen het idee dat hij door zijn jarenlange verblijf in het buitenland geen voeling meer had met de gewone Egyptenaar.

In een poging om dat imago te veranderen verscheen ElBaradei in november in een bekend programma op de televisie waarbij hij samen met de presentator arme Egyptenaren bezocht.

Sinds zaterdag is ook her en der gesuggereerd dat de generaals nooit hadden toegestaan dat iemand met zoveel kritiek op het leger mocht meedingen naar de post.

Nog belangrijker misschien is het feit dat de Moslimbroederschap recentelijk haar steun voor ElBaradei heeft ingetrokken.

De Moslimbroeders, gesterkt door hun verkiezingsoverwinning, zien momenteel meer heil in samenwerking met het leger. Zij steunen het overgangsplan waarbij het leger tot de presidentsverkiezingen aan de macht blijft, en ze doen niet meer mee aan betogingen voor een vervroegde machtsoverdracht.

Of de generaals echt plaats zullen maken voor een burgerbewind valt nog te bezien. Volgens de Amerikaanse oud-president Jimmy Carter, die vorige week een bezoek bracht aan Egypte, is dat twijfelachtig. „Mijn gok is dat het leger zo lang mogelijk zoveel mogelijk controle zal willen behouden”, aldus Carter.