Een ijzersterk idee en hoopvol betoog

In theaterstuk Mahabharata verhaalt Van Heemstra over de filmversie van een eeuwenoud hindoeïstisch boek over vrede en conflict.

Ze lijkt naïef. Maar dan volgt een overweldigende revanche.

Heel lang denk je bij de voorstelling Mahabharata van theatermaker/dichter Marjolijn van Heemstra: echt? Méént zij dit nou?

In Mahabharata verhaalt Van Heemstra over haar fascinatie voor de gelijknamige film The Mahabharata van Peter Brook, die ze deelt met de Indiase acteur Satchit Puranik. Zij zagen die film op hun negende in 1990 gelijktijdig op tv – Puranik in India, Van Heemstra in Amsterdam, en vielen beiden als een blok voor Brooks ideaal. Door een eeuwenoud hindoeïstisch boek over vrede en conflict op een universele manier te verfilmen, met acteurs afkomstig uit de hele wereld, wilde Brook alle mensen op de aardbol verbinden. Nadat ze de film samen hadden teruggekeken, besloten Puranik en Van Heemstra Brooks boodschap opnieuw uit te dragen, en wel in het India van nu.

De voorstelling is een fragmentarische en soms wat rommelige terugblik op hun beider jeugd, het ontstaan van dit plan en de voorbereiding en uitwerking, afgewisseld met uitleg over The Mahabharata, en vertoonde en nagespeelde scènes. De climax vormt een reconstructie van een seminar dat de twee over de film houden aan de universiteit van Poona.

Vooral Van Heemstra is fanatiek, en haar opgewekte zendingsdrang wekt enige wrevel. Even daarvoor hebben we al uitgebreid van haar volstrekt ideale, geweldloze en geestelijke rijke jeugd vernomen. En nu komt zij met een soort Kinderen voor Kinderen-idealisme bloedserieus vrede brengen in India. Werkelijk? Lekker makkelijk, denk je dan toch: verbinding prediken als je nooit conflict hebt gekend.

Maar op driekwart van de voorstelling volgt een overweldigende revanche. Langzaam is het beeld dan al gekanteld: Van Heemstra is misschien duizelingwekkend naïef, maar net zo dapper tegelijk – ze doet het wel, ze gaat het gesprek aan, ze verbindt zich.

Hoogtepunt is een nagespeeld debat dat zij voert met een goedgebekte hindoe, met een cynisch, maar verleidelijk verhaal van sociaal-darwinisme en conflict. Steeds luider, scherper en feller dient Van Heemstra de vrouw van repliek. In een indrukwekkende monoloog op aanzwellende muziek weet zij echt te overtuigen met haar humanisme, pacifisme en verbindingsdrang. Waar dat linkse politici nu maar niet lukt, wekt ze zo een fraai jarenzeventigideaal krachtig tot leven.

De voorstelling Mahabharata is wellicht wat onevenwichtig, wat weinig theatraal – in een sobere huiskamersetting praten Puranik en Van Heemstra omstebeurt, en aan de lange kant. Maar het idee is ijzersterk, en de hoopvolle boodschap onweerstaanbaar. Bij een onderzoek naar een kunstwerk uit 1990 vindt Van Heemstra een antwoord voor de linkse politiek van vandaag. Dat is knap, en belangrijk.

Toneel

Mahabharata

Marjolijn van Heemstra. Te zien t/m 11 feb in verschillende theaters in het land.