Dronken automobilisten terecht gediscrimineerd

Het is terecht om bestuurders met een glaasje te veel op een speciaal alcoholrijbewijs te geven. Over autorijden met alcohol op wordt veel te bagatelliserend gesproken, stelt Margreet van Schie.

Automobilisten bij wie eerder een te hoog alcoholpromillage is geconstateerd, worden misschien verplicht een alcoholslot te laten installeren. Bovendien krijgen ze een speciaal rijbewijs. Vooral dit laatste wordt gezien als een groot onrecht. Bij elke legitimatie kan de tegenpartij kennisnemen van hun onverantwoordelijke gedrag.

Is dit discriminatie of te rechtvaardigen? Ik neem u terug naar iets wat veel indruk op mij heeft gemaakt.

Vanaf mijn achttiende heb ik jarenlang met veel plezier gezongen in de Schola Cantorum, een mooi woord voor kerkkoor, van de Leidse Studenten Ekklesia. We zongen niet alleen elke zondag in de dienst, maar gingen ook, gewapend met zelfgebakken koekjes en cakes, naar jeugdgevangenissen om daar wat vertier te brengen. We waren jong, vol van idealen en hoopvol op een goede toekomst – althans, de meesten van ons.

Eén vrouw was de grote uitzondering. Haar toekomst was letterlijk kapotgereden. Lopend op de stoep was ze geschept door een automobilist. Ze heeft nooit meer kunnen lopen,studeren en werken. Dag en nacht kreeg ze zware medicatie, om de pijn enigszins draaglijk te maken.

Waarom moet ik hieraan denken als ik lees over de discriminerende werking die zou uitgaan van een rijbewijs waaruit blijkt dat iemand heeft gereden onder invloed van alcohol? Omdat de automobilist die het leven van deze jonge vrouw voorgoed ruïneerde, dronken was.

Het valt me op dat er zo mild wordt geoordeeld over alcohol in het verkeer. Je ziet het al in het taalgebruik. Waar pedofielen aan ‘de hoogste boom’ moeten worden gehangen, criminele Marokkanen bij voorkeur moeten worden teruggestuurd naar hun eigen land en dieven en overvallers een levenslange gevangenisstraf zouden moeten krijgen, is de taal over alcohol in het verkeer van een totaal andere orde. Een vriendelijke uitspraak als ‘rijden met een glaasje te veel op’ illustreert dit.

Advocaten van daders stellen bijvoorbeeld dat de automobilist niet expres iemand heeft aangereden, maar dat het ongeluk ‘blinde pech’ of ‘stom toeval’ was. Vervolgens is de redenering dat stom toeval of blinde pech het leven, het levensgeluk of de carrière van de dader niet zou mogen ruïneren. Hoe zit het dan met het slachtoffer, vraag ik me af.

Hoe komt het dat mensen het lastig vinden om een dronken automobilist te zien als crimineel?

Allerlei andere criminele daden zijn een ver-van-mijn-bedshow. De meeste mensen overvallen immers geen juweliers, betreden andermans huis alleen op uitnodiging en betalen voor hun boodschappen. Alcohol in het verkeer is daarentegen een zonde waaraan velen zich schuldig maken. Wat zo veel mensen doen, kan toch niet crimineel zijn?

Een ander aspect is dat mensen zich vaak van geen kwaad bewust zijn. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen per definitie denken dat ze beter zijn dan het gemiddelde. Ze denken onder meer dat ze eerlijker, vriendelijker en verdraagzamer zijn dan de meeste van hun soortgenoten. Dit geldt ook voor hun functioneren na alcoholgebruik. De redenering is als volgt: „Als een ander met twee glazen bier op nog goed kan autorijden, kan ik het met drie of vier”. Als het dan toch misgaat, is er altijd wel een advocaat te vinden die oreert dat de automobilist enorm veel pech heeft gehad dat er net iemand voor zijn of haar wielen terechtkwam.

Het zichtbaar maken van alcoholmisbruik in het verkeer door een speciaal paspoort, breekt met de verdraagzaamheid. Zo’n paspoort criminaliseert de overtreder openlijk. Bij legitimatie blijkt dat de houder van het rijbewijs zich onverantwoordelijk heeft gedragen.

Een speciaal paspoort is discriminerend, maar alcohol in het verkeer kan levens verwoesten. Een discriminerende behandeling van alcoholcriminelen is daarom op zijn plaats. Elke maatregel die alcoholmisbruik in het verkeer kan verminderen, moet worden toegejuicht.

Margreet van Schie is onderzoeker, publicist en spreker.