De dames van Wessanen

Onlangs stond in het economiekatern van deze krant een kop die mij opviel: ‘Twee ervaren dames in de top bij Wessanen’. Het artikel ging over de voorgenomen benoeming van Marjet van Zuijlen en Ivonne Rietjens in de raad van commissarissen van voedingsconcern Wessanen.

Marjet van Zuijlen was acht jaar lid van de Tweede Kamer voor de PvdA en daarna onder meer werkzaam als headhunter, coach en lobbyist. Ivonne Rietjens is sinds tien jaar hoogleraar toxicologie aan de Universiteit van Wageningen.

Dat het hier om zeer ervaren vrouwen gaat, lijkt me duidelijk. Dat het nieuws is dat vrouwen toetreden tot de raad van commissarissen van een groot bedrijf is eigenlijk vreemd, maar zo liggen de zaken nu eenmaal. De raad van commissarissen van Wessanen zal hiermee straks voor 40 procent uit vrouwen bestaan. Dat is relatief veel, want de landelijke streefnorm is 30 procent.

Zolang Nederlandse bedrijven wat dit betreft met een streefnorm werken, zal de benoeming van vrouwen wel nieuwswaardig blijven.

Kortom, ervaren vrouwen, benoeming nieuwswaardig, dus wat viel mij nu op aan die kop?

De keuze voor het woord dames.

Het woord dames heeft voor mij niet dezelfde gevoelswaarde als vrouwen. Vrouw is voor mij een neutraal woord, net als man. ‘Twee ervaren heren in de top bij Wessanen’ zou in mijn ogen een absurde kop zijn geweest. Geen nieuws, want de hele raad van bestuur van Wessanen bestaat uit mannen, net als de elfkoppige executive management group, zoals de auteur van het stuk al opmerkte. Als in zo’n denkbeeldige kop het woord heren zou zijn gebruikt, zou ik onraad hebben geroken. Hoezo heren? Zou dit ironisch zijn bedoeld? Of zou het specifiek om mannen van stand en aanzien gaan?

Voor mij geldt hetzelfde voor dames. Je hebt dames van aanzien, tuttige dames, stevige dames, dames op leeftijd en dames van de retirade. Zo zijn er ook dametjes in soorten en maten, net als heertjes. Ervaren dames ken ik vooral uit seksadvertenties.

Wie googelt op ‘ervaren dames’ vindt eerst sekssites, dan vacatures en vervolgens veel sportverslagen. Ze figureren in zinnen als: „Om aan de grote vraag te voldoen zijn we nu met name op zoek naar wat oudere en meer ervaren dames om onze ondeugende mannen via de telefoon te woord te staan”; „Gevraagd: ervaren dames in cafébediening” en „Dames 3 gaat met 4-0 winnen van deze geslepen en ervaren dames”.

In dat laatste citaat heeft dames voor mij een neutrale gevoelswaarde, net als in de combinatie dames en heren. Dat is nou eenmaal een vaste aanspreekvorm. Maar doorgaans is dames voor mij dus niet neutraal.

Wat zegt de Grote Van Dale over deze kwestie? Dit woordenboek kent dame voor onder meer ‘vrouwelijk persoon van verfijning en hoge beschaving ofwel van gegoedheid en standing’, als synoniem voor ‘mevrouw’ en ironisch voor ‘vrouw van verdachte zeden’.

Van Dale lijkt mijn gevoel bij dames dus te onderschrijven, maar taal is aan verandering onderhevig. Daarom heb ik de proef op de som genomen door het artikel over de topdames bij Wessanen vorige week mee te nemen naar de oratie van een vrouwelijke hoogleraar vroegmoderne Nederlandse letterkunde. Ik heb het voorgelegd aan diverse hoogopgeleide vrouwen en dames, van boven en onder de 45 (leeftijd op het oog geschat).

Voorlopige, voorzichtige conclusie: boven de 45 werd dames niet als een neutraal woord ervaren, onder de 45 soms niet, maar vaker wel. Ook de auteur van het stuk, onder de 45, verklaarde desgevraagd het als een neutraal woord te beschouwen. Gewoon als synoniem dus. In die hoedanigheid was het in de kop terechtgekomen. Wel tekende hij er bij aan dat het om een rubriek ging, waarin wat losser wordt geschreven dan in een „strak, hard nieuwsbericht”. Boven zo’n bericht zou dames het niet redden, vermoedde hij.