Als een cruiseschip kapseist, houdt alles op

1 Zijn ze veilig, die vele cruiseschepen op zee?

Cruiseschepen verongelukken niet zomaar. Het zijn drijvende dorpen, met duizenden passagiers aan boord en honderden bemanningsleden. De schepen zijn van alle gemakken en van alle technologie voorzien. Door verticale schotten gescheiden compartimenten in het schip moeten ervoor zorgen dat bij een gat in de romp het water maar in een beperkt deel van het schip kan binnen stromen.

2 Hoe kon de Costa Concordia dan toch kapseizen en zinken?

Stel dat het is gegaan zoals de Italiaanse kranten schrijven: de kapitein vaart te dicht bij de kust, raakt een rots en veroorzaakt daarmee een scheur van 50 tot 70 meter in de lengte aan bakboordzijde van de romp van een schip van nog geen 300 meter lang. De compartimenten die gebouwd zijn om te voorkomen dat zeewater bij een aanvaring vrijuit door een schip kan stromen, worden overdwars doorgesneden. Dan stroomt er toch te veel water in.

Typisch is dat de opengereten kant van het schip, de linkerkant, boven ligt. Het is niet zo waarschijnlijk dat het water helemaal naar de stuurboordkant is doorgestroomd, waardoor die kant zwaarder zou zijn geworden en dus zou zijn gaan overhellen, zeggen deskundigen. Dit soort schepen is meestal niet van bakboord tot stuurboord open. Hoe het wel kan zijn gegaan: soms gebeuren ongelukken doordat de bemanning in paniek een balanstank in het lichtere deel juist te veel vult om het schip naar de andere kant te laten hellen.

3 Waarom zou een kapitein zo dicht bij de kust willen varen?

Hij nam te veel risico, waarschijnlijk om een ‘zeemansgroet’ te brengen aan het eiland. De kapitein zelf zei dat de rots waarop het schip is gelopen, niet op zijn zeekaart stond. Een woordvoerder van de Marine in Den Helder legt uit dat elk Europees land verplicht is drukke zeeroutes goed in kaart te brengen. Nederland kent twee hydrografische schepen die dat doen. Om en om vaart er permanent eentje door het Nederlandse zeewater. Het stuk voor het eiland Giglio bij de Toscaanse kust is ook zo’n drukke zeeroute, zegt hij. Vergelijk het met de scheepvaartroute boven Terschelling. Die is goed in kaart gebracht. Maar als een schip ervoor kiest om vlak onder de kust van Terschelling te varen, is dat risicovol. De hydrografische schepen varen daar minder vaak. Minder drukke zeewegen worden in het algemeen wat minder goed in kaart gebracht. Op een zeekaart kan een kapitein zien wanneer de route voor het laatst in kaart is gebracht.

4 Was de bemanning van het schip goed voorbereid?

Meestal is het personeel van een cruiseschip uitstekend opgeleid. Bemanningsleden leren wat ze moeten doen bij brand en andere calamiteiten aan boord, of als een schip ergens tegen aanvaart of als het strandt. Ze krijgen een EHBO-cursus en aan boord nog eens instructies over evacuatie en crisis crowd management. Ze leren dat je passagiers bij een aanvaring beter aan boord kan laten tot het schip aan de wal is, dan ze te evacueren in wiebelige bootjes. Ook omdat op veel cruiseschepen vaak wat oudere passagiers zijn.

Maar niemand leert nog wat er moet gebeuren als een schip kapseist, zeggen deskundigen. Cruiseschepen kapseizen niet. Niemand gaat daar nog vanuit. Omdat de schepen zo veilig zijn. Bovendien kan je, eenmaal gekapseisd, weinig meer doen. Als het schip omgaat, houdt alles op. Er ontstaat paniek. Niemand weet meer wat boven of onder is, de helft van de reddingsboten ligt onder water. Dan is het improviseren. Er was mogelijk nog een extra handicap. Ooggetuigen vertellen dat de bemanning zich niet goed verstaanbaar kon maken en dat de verplichte veiligheidsinstructies aan boord niet veel voorstelden. Lang na de aanvaring werd nog steeds verteld dat er slechts een technisch probleem was. Aan dek heerste paniek.

Esther Rosenberg