Ongemak is de ziel van Millennium

Sterregisseur David Fincher verfilmde het eerste deel van Stieg Larssons Millenniumtrilogie. Zijn Amerikaanse versie is, zegt hij, heel anders dan de Zweedse. „Heldin Lisbeth Salander is geen open wond, ze is eerder littekenweefsel.”

Misschien dat anale verkrachting minder goed in de kerstsfeer paste. Maar na een moeizame start in december blijkt de Amerikaanse versie van The Girl With The Dragon Tattoo deze maand toch een succes: Sony maakte vorige week bekend ook de andere twee delen van Stieg Larssons Millenniumtrilogie te gaan verfilmen.

Of sterregisseur David Fincher (48) dat doet? Hij ziet het niet gebeuren, zegt hij in hotel Adlon, in Berlijn. „Het is een geweldige cast, maar ik voel geen aandrang om naar Zweden terug te keren. In maart film ik een pilot voor een tv-serie gebaseerd op de Britse serie House of Cards, over corruptie en ambitie in de politiek.”

Toen Fincher anderhalf jaar geleden bekend maakte dat hij na The Social Network, zijn succesfilm over de troebele geboorte van Facebook, Stieg Larsson ging verfilmen, verbaasde dat wel én niet. Het betekent een terugkeer naar het geweld: zijn films Se7en en Zodiac draaien om seriemoordenaars. Dat de naar zwart, somber en verknipt neigende Fincher zich thuis zou voelen in de links-paranoïde habitat van Stieg Larsson, lag voor de hand. In de Millenniumboeken, waarvan erwereldwijd zo’n 65 miljoen exemplaren zijn verkocht, blijkt Zweden onder het koele IKEA-fineer een incestueus broeinest van reactionaire ambtenaren, losgeslagen spionnen, corrupte zakentycoons, nazi’s, pedofielen, motorbendes en vooral verkrachters.

Staalgeslacht

In The Girl With The Dragon Tattoo (In Nederland als ‘Mannen die vrouwen haten’ uitgebracht), neemt de gevallen journalist Michael Blomkvist de verdwijning van het meisje Harriët Vanger veertig jaar na dato nog eens onder de loep. Haar moordenaar is een telg uit het verdorven Zweedse staalgeslacht Vanger, vermoedt familiepatriarch Henrik Vanger. Blomkvist krijgt hulp van Lisbeth Salander, een biseksuele, contactgestoorde punkhacker met piercings, leren jas en gewelddadig verleden: als 24-jarige staat zij nog steeds onder toezicht van een voogd.

Fincher maakte niet eerder een remake. En in een tijd dat Hollywoodfilms vaak tweederde van hun opbrengst uit het buitenland halen, is deze remake niet zonder risico. De Zweedse filmtrilogie, met actrice Noomi Rapace indrukwekkend als Lisbeth Salander, verdiende recent ruim tachtig miljoen euro. In Nederland was die vorige maand nog op tv als miniserie. Die Zweedse filmtrilogie wisselde halverwege overigens van regisseur: deel één was van Niels Arden Oplev, de rest van Daniël Alfredson.

Is Fincher niet bang dat de markt verzadigd is? „Ik heb deze film niet gemaakt zodat Amerikanen hetzelfde zonder ondertitels kunnen zien”, zegt hij. „Ik zag een andere film voor me dan de Zweedse, met alle respect. Ik weet niet hoe Nederland denkt over Shakespeare, maar Hamlet werd ook vaker verfilmd. Verder wil ik de films niet vergelijken, dat moet u maar doen.”

Hoe kwam u voor het eerst in contact met het werk van Stieg Larsson? Via het boek, het scenario of de Zweedse films?

„Toen ik aan een film werkte die zes jaar van mijn leven kostte – The Curious Case of Benjamin Button – kwam mijn producer aanzetten met een vertaald Zweeds boek van zeshonderd pagina’s. Echt iets voor mij, dacht ze, Ik zei: nu even geen tijd, maar waar gaat het over? Over een biseksuele Zweedse punkhacker die motor rijdt en op nazi’s en seriemoordenaars jaagt. Ik zei: ‘Moeten we weer zes jaar geld bij elkaar schrapen? Wat doe je me aan?’

„Vijf jaar later was Stieg Larsson een grote naam in Amerika en wilde Sony de film maken. Ik was net klaar met The Social Network en zocht iets heel anders. Ik zei: ik wil het doen, maar de film speelt in Zweden, niet ergens in Amerika. En ik maak hem in de categorie R (Restricted), voor volwassenen, inclusief die schokkende anale verkrachtings. Dat is een ongemakkelijke scène, maar dat ongemak is ook de ziel van Millennium. ‘Zoals je wilt’, zeiden ze. ‘Als hij maar klaar is voor kerstmis’.”

Voor de cruciale rol van Lisbeth Salander verkoos Fincher de onbekende Rooney Mara (26) boven sterren als Scarlett Johansson en Natalie Portman. Waar de Zweedse Noomi Rapace zeer assertief is, koos de perfectionistische en dominante Fincher een kneedbare actrice. Hij liet de verlegen Mara vol piercings ponsen en haar wenkbrauwen bleken, deed haar op een cursus motorrijden, skateboarden en kickboksen, liet haar de beruchte verkrachtingsscène in Gaspar Noé’s film Irreversible bestuderen en beval haar eenzaam onder te duiken in Stockholm om in de juiste stemming te komen.

Lisbeth Salander is de heldin van de Millenniumboeken. In uw versie is ze nogal kwetsbaar.

„Ik zie haar als een misbruikt kind wier emotionele ontwikkeling op jonge leeftijd is stil gezet. Ze weet hoe ze moet overleven, vervult haar seksuele behoeftes, onderhoudt haar baan, zorgt dat er eten op tafel is, woont in haar moeders appartement. Maar ze weet niet hoe ze met mensen moet omgaan. Ze sluit zich af omdat ze vastbesloten is zich door niemand meer te laten kwetsen. Lisbeth Salander zul je nooit zien huilen, dat plezier doet ze niemand meer. Ze is geen open wond, eerder littekenweefsel. Een interessant personage.”

Larsson zag haar als Pippi Langkous op leeftijd, een soort superheld. Rapace gaf haar ook iets onaantastbaars.

„Ik ben niet zo van superhelden. Films gaan over mensen, bij Superman heb je kryptoniet nodig om hem menselijk te maken. In de boeken is Lisbeth Salander een getraumatiseerd persoon, absoluut niet onaantastbaar. Net als haar partner Blomkvist. Dat is een oudere journalist die graag de held is, maar lang niet zo hard en slim is als hij zou willen.”

Mikael Blomkvist vond ik geen erg interessant personage. Hij leek meer de vervulling van een wensdroom van Larsson: briljante journalist, krijgt alle meisjes. Maar bij u niet.

„Ik maak Blomkvist inderdaad slonziger. Ik heb het daar veel over gehad met Daniel Craig, die hem speelt. Ik vond dat hij iets van Geraldo Rivera moet hebben. Je weet wel: op nationale televisie met veel fanfare de kluis van Al Capone openen, en dan blijkt die leeg te zijn. Blomkvist beleefde recent een afgang en schaamt zich: dat hij daar ingestonken is! Geen excuses, ik heb geblunderd.”

Larssons boeken zijn feministisch, ze draaien om seksueel geweld. De verkrachtingsscène van Lisbeth Salander door haar voogd Bjurman is essentieel, maar zoiets wordt al snel exploitatie.

„Er bestaan verbluffende verkrachtingsscènes. In de film Straw Dogs is het zo confronterend, een van de krachtigste staaltjes cinema ooit, maar ook vermengd met troebele wensdromen. Hoe dan ook: ik heb de volledige controle over zo’n scène, maar niet over hoe u het op uw harde schijf opslaat. Je kunt het alleen met een zekere smaak filmen.”

U laat ons als kijker achter met een trieste, teleurgestelde Salander. Een voorzet voor deel twee?

„Het is een Amerikaanse remake. Anders dan de Zweden, houden wij niet zo van happy endings. Maar serieus: het is inderdaad een emotionele cliffhanger. Maar dat wil niet zeggen dat ik zelf het verhaal voortzet.”