De voorproef: eerbetoon aan het Joodse verzet

Elsbeth Etty neemt wekelijks de stapel binnengekomen boeken door, signaleert en geeft een oordeel. Deze week: de Joodsche Raad, een wereldberoemde beginzin en de vraag hoe te leven.

Walter Süskind was een welgestelde Duits-Joodse zakenman die in 1938 voor de nazi’s naar Nederland uitweek. Als medewerker van de Joodsche Raad werd hij in 1942 door de Duitsers belast met de leiding in de Hollandsche Schouwburg, waar vanaf 1942 de Amsterdamse Joden werden verzameld voor deportatie naar de vernietigingskampen. Hoeveel kinderen en volwassenen door het Joodse verzet uit de schouwburg naar buiten zijn gesmokkeld, zal nooit precies bekend worden. Het zijn er zeker honderden en mogelijk enkele duizenden geweest. Zonder Süskind was dat niet mogelijk geweest. Hij was een handlanger maar ook een mensenredder. Een verrader maar ook een held die grote persoonlijke risico’s nam. Uiteindelijk is hij met vrouw en kind in Auschwitz vermoord

Historicus Mark Schellekens maakte van dit verhaal een zorgvuldige reconstructie en dat is ook een eerbetoon aan het Joodse verzet (Walter Süskind, Atheneum, 271 blz., €17,95). De hoofdpersoon, over wie Rudolf van den Berg een film maakte die zondag in première gaat, komt uit het boek naar voren als een gewiekste en charismatische figuur die door de omstandigheden voor bovenmenselijke keuzes geplaatst werd.

Dat de geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog nooit gedetailleerd genoeg kan zijn, blijkt ook uit Het niet vertelde verhaal van 44 door Ada van Hoof (Polderhuis Westkapelle, 167 blz., €24,95). Hierin staan herinneringen opgetekend aan het bombardement van de geallieerden op Walcheren en de bevrijding van het eiland in de herfst van 1944. Waardevolle lokale oral history. Opmerkelijk is dat de auteur een mystieke betekenis toekent aan het getal 44. Dat doet gekunsteld en niet ter zake aan.

Abonnees kunnen het hele artikel hier lezen.

Dit artikel werd gepubliceerd in NRC Handelsblad op Zaterdag 14 januari 2012, pagina 26 - 27.