Bonne Année ! (En stem op mij)

Over iets meer dan honderd dagen kiezen de Fransen een nieuwe president. Nooit eerder stond een president er zo kort voor de stembusslag in de peilingen zo beroerd voor. Een tournee met nieuwjaarstoespraken moet het tij doen keren. „Sarkozy’s eindsprint is blufpoker.”

Het is twaalf graden en de hemel boven het Nauw van Calais kleurt lenteblauw. Bolle meeuwen krijsen vrolijk als ze weer een paar restjes vis kunnen oppikken, hun toegeworpen door de verkopers langs de kade. Op de Place d’Armes bij de dertiende-eeuwse Tour du Guet in de oude stad timmeren kerels in T-shirts en shorts aan een spookhuis en de tent voor de botsauto’s, voor de jaarlijkse winterkermis die dit weekeinde begint.

Maar veel reden tot feesten of vrolijkheid heeft Calais niet. Even verderop trekken enkele honderden mensen in een treurmars door de straten, een rouwversie neuriënd van La Marseillaise, het Franse volkslied. Ze dragen symbolisch een stukje Frankrijk ten grave: rederij SeaFrance, uitbater van de veerdienst op Dover. Een Parijse rechter heeft begin deze week het overnameplan van het personeel afgekeurd omdat de vakbonden het nodige kapitaal niet bij elkaar kregen. 880 mensen verliezen hun baan. Alweer een paar honderd Fransen die, met hun familie en vrienden, boos zijn op president Nicolas Sarkozy, die nog maar enkele weken geleden had beloofd dat hij de rederij niet ten onder zou laten gaan. Alweer een paar honderd Fransen die ontgoocheld zijn over hun president, die zich niet aan zijn beloftes houdt. Zijn beloftes werden begin 2009 ook al eens symbolisch begraven door de staalarbeiders van de Arcelor Mittal-fabriek in Grandange.

Brommend vissersvolk

„Sarkozy gaat de geschiedenis in als de enige president die zijn land verkoopt zonder oorlog te voeren”, zegt Daniël, een ex-visser, muts vergroeid met het hoofd, die enkele jaren geleden de overstap maakte naar SeaFrance. „Wat moet ik straks mijn kinderen zeggen als ik hun studie niet kan betalen? Dat ik ze niet kan helpen omdat de Franse staat mij niet wilde helpen?”

Frankrijk wil wel helpen, probeert minister van Transport Nathalie Kosciusko-Morizet te verduidelijken. De Franse spoorwegmaatschappij SNCF, eigenaar van SeaFrance, zal nog deze week een lijst met vijfhonderd banen publiceren, alleen bedoeld voor de werknemers van de rederij. De vlotte Kosciusko-Morizet, ‘NKM’ genoemd en een van de rijzende sterren van de regering-Fillon, moet hier voor Sarkozy de kastanjes uit het vuur halen. Het vissersvolk bromt en gromt een beetje, maar NKM toont zich een waardig verdediger van de president: Nicolas Sarkozy zelf reist deze maand weliswaar het hele landdoor, maar hij kan niet overal tegelijk zijn. En bovendien, de euro moet worden gered in Berlijn, het land moet worden bestuurd.

Dat het eigenlijk toch oneerlijk was, liet de Sarkozygetrouwe minister Nadine Morano zich daarna ontvallen: terwijl de oppositie, met de socialistische kandidaat François Hollande op kop, vrolijk campagne kan voeren voor de presidentsverkiezingen van 22 april en 6 mei, moet de president zelf gewoon het land blijven besturen! Nu is Morano wel vaker ongelukkig in haar onvoorwaardelijke verdediging van Nicolas Sarkozy – ook deze week nog noemde ze Hollande ‘een gevaarlijke man’ – maar dit keer had ze de lachers op haar hand. Haar verontwaardiging over de ongelijke kansen van de president was zo grotesk dat niemand die serieus kon nemen.

Toch is het waar: Nicolas Sarkozy is, op iets meer dan honderd dagen voor de verkiezingen, niet op campagne. Officieel is hij nog niet eens kandidaat. De strategen van de rechtse regeringspartij UMP hebben geoordeeld dat de president zijn kansen op een herverkiezing het beste kan verdedigen als hij zich zo laat mogelijk kandidaat stelt, misschien pas eind maart. Dat moet Sarkozy het imago bezorgen van een hardwerkende, verantwoordelijke politicus die geen tijd heeft voor politieke spelletjes. En die tot zijn laatste werkdag op het Elysée initiatieven blijft nemen.

Maar ook dit is waar: niemand in de Franse politiek voert op dit moment meer campagne dan Sarkozy. De president reist deze maand het land door om aan allerlei bevolkingsgroepen zijn nieuwjaarswensen over te brengen, van de verplegers tot de onderwijzers, van de soldaten tot zelfs de journalisten, al moeten die wachten tot de rest aan de beurt is geweest. De Franse pers is de enige ‘bevolkingsgroep’ waarvoor de chef d’état nog geen datum heeft geprikt.

Nu is een nieuwjaarstournee van de president traditie, maar in dit verkiezingsjaar grijpt Sarkozy de speeches aan om het ene na het andere voorstel te lanceren. Het is een bewuste strategie: zo bezet hij het terrein, blijft hij de oppositie steeds een stap voor, bepaalt hij als president de nieuwsagenda en probeert hij zijn imago op te vijzelen.

„Sarkozy probeert in honderd dagen de mislukking van de tweeduizend vorige dagen weg te poetsen, maar daar zullen de Fransen niet intrappen”, aldus Najat Vallaud-Belkacem, een woordvoerder van Hollande. De PS bestempelt de presidentiële eindsprint als blufpoker.

Maar Sarkozy moet iets. Nooit eerder stond een president er zo kort voor de stembusslag zo beroerd voor. Alle peilingen van stemvoorkeuren voorspellen een ruime zege voor François Hollande in de tweede ronde. In een recente peiling bestempelt amper 3 procent van de Fransen Sarkozy’s beleid als ‘zeer positief’, en 27 procent als ‘enigszins positief’. 33 procent beoordeelt Sarkozy ‘zeer negatief’ en 37 procent ‘enigszins negatief’. 57 procent denkt dat Sarkozy nooit van plan was zich aan zijn beloftes van 2007 te houden, 24 procent denkt dat die beloftes niet haalbaar waren. Slechts 19 procent schuift de schuld in de schoenen van de economische en financiële crises, tevens de officiële verklaring van de UMP.

Geen wonder dat de nieuwe maatregelen die Sarkozy voorstelt haast allemaal economisch van aard zijn. Zo is er het voorstel van een ‘sociale BTW’: de meerwaardebelasting op producten gaat wel omhoog, maar in ruil daarvoor komt er een lastenvermindering voor werkgevers en werknemers, waardoor werkgevers hopelijk meer mensen in dienst nemen en werknemers hun nettoloon zien stijgen. Het idee achter de ‘sociale BTW’ is dat deze Franse producten goedkoper maakt en dus de consumptie van ‘Made in France’ moet aanwakkeren.

Passeerden verder nog de revue: een belasting op financiële transacties (het liefst samen met Duitsland), verlening van de werkweek, en maatregelen voor de herscholing van langdurig werklozen. Sarkozy verdedigde ook nog vurig de belastingaftrek voor gezinnen met kinderen, een systeem dat Hollande wil herzien omdat het vooral de rijkeren zou bevoordelen.

Bezweren

De economische voorstellen zijn een opmaat naar de belangrijkste nieuwjaarsafspraak van Sarkozy, komende woensdag. Dan organiseert hij op het Elysée een top met de sociale partners, die moet uitmonden in economische hervormingen. Sarkozy heeft acht tot tien nieuwe maatregelen beloofd. Die moeten de president het imago bezorgen van de man die de crisis bezweert, de president die de problemen daadkrachtig aanpakt. Zoals hij in 2007 werd verkozen omdat hij een veiliger Frankrijk beloofde door de misdaad te bestrijden, zo heeft Sarkozy nu zijn laatste hoop gevestigd op een gelijksoortige bestrijding van de economische crisis.

Probleem voor Sarkozy is dat een economische crisis zich minder makkelijk laat bezweren dan het veiligheidsprobleem. Hoe ga je bijvoorbeeld om met de verlaging van de kredietwaardigheid van het land, gisteravond aangekondigd door Stadard & Poor’s. Om zijn daadkracht te illustreren is een beetje crisis aardig meegenomen, maar mag het niet erger worden. En net op dat vlak scoort Sarkozy al erg slecht. Driekwart van de Fransen meent dat de volgende generatie het minder goed zal hebben, driekwart meent dat de sociale zekerheid er onder Sarkozy op achteruit is gegaan, 85 procent meent dat Sarkozy heeft gefaald in het bestrijden van de werkloosheid en het behoud van de koopkracht.

Om de eigen balans rooskleuriger voor te stellen moet de UMP ook de aanval inzetten op de PS. Dat doet Sarkozy tot nu toe zelden zelf. Bernard Accoyer, voorzitter van de Assemblée Nationale, zei deze week in zijn nieuwjaarstoespraak dat een ‘verkeerde’ keuze in mei het land zou terugbrengen tot een welvaartsniveau vergelijkbaar met dat van een land in oorlog. Dat leidde tot verontwaardigde reacties bij de PS en de eis tot excuses.

Aan dit soort politiek gekrakeel hebben de ex-werknemers van SeaFrance geen boodschap. Zij hebben niets aan een campagne waarin met modder wordt gegooid, zij willen werken. Sarkozy liet hen in de steek, maar van Hollande weten ze niet wat hij echt wil. „Ik weet niet wie ik nog kan vertrouwen”, zegt Paul (43). „De doodstrijd van SeaFrance heeft drie jaar geduurd, drie jaar hebben alle politici ons hulp beloofd. Maar uiteindelijk sta ik toch op straat. En probeer als veertiger nu maar eens een nieuwe baan te vinden. Dat baart me meer zorgen dan op wie ik ga stemmen in april.”