Toch staat ze niet bekend als flapuit

Koningin Beatrix zei gisteren in Oman dat het „echt onzin” is om de hoofddoek een teken van vrouwenonderdrukking te noemen. Was dat een opmerking die haar ontglipte of had ze er juist goed over nagedacht?

Het was vier dagen na haar eerste gesluierde bezoek, aan de Zayed bin Sultan Al Nahayan moskee in Abu Dhabi. Vier dagen had de koningin kunnen nadenken over de opmerking van PVV-leider Geert Wilders dat ze met het dragen van een hoofddoek „de onderdrukking van vrouwen legitimeert”.

Dezelfde Wilders die haar jaar in, jaar uit bruuskeert. Die haar opriep „als een haas” de regering te verlaten. Die haar kersttoespraken belachelijk maakt. Zoals drie weken geleden, toen Wilders zich afvroeg of Beatrix misschien lid was geworden van GroenLinks, omdat ze in haar kerstboodschap aandacht vroeg voor duurzaamheid.

Gisteren stond een bezoek aan de Sultan Qaboos-moskee in het Omaanse Muscat op de agenda. Na afloop was er een gesprek met journalisten. Beatrix aarzelde geen moment. Toen de vragen over Wilders kwamen, zei ze kordaat dat het „echt onzin” was om de hoofddoek een teken van vrouwenonderdrukking te noemen. Ophef in Nederland: zo vaak gebeurt het niet dat het staatshoofd kritiek uit op een parlementariër. Zeker niet een Kamerlid dat de afgelopen jaren steeds het brandpunt is van de Nederlandse politiek.

Was het een slip of the tongue, zoals sommige Kamerleden opwerpen? Niets daarvan, denkt Cees Fasseur. De biograaf van het Koninklijk Huis heeft geen twijfels: „De koningin heeft hier goed over nagedacht. Ze was kennelijk verstoord door de kritiek op haar eerste moskeebezoek. Ze heeft de handschoen opgepakt die Wilders haar heeft toegeworpen, en haar hart gelucht.”

Gezien het karakter en de ervaring van de koningin is het moeilijk voorstelbaar dat ze lukraak een opmerking maakte waar ze later spijt van zou krijgen, zegt Fasseur. „Ze staat toch niet bekend als een flapuit die over allerlei zaken een publieke mening heeft.”

Als het een bewuste daad van het staatshoofd was, heeft zij dan vooraf premier Mark Rutte in haar optreden gekend? „Het is voor mij zinloos om daarover te speculeren”, zegt Fasseur. Maar reken er maar op, zegt hij, dat de koningin zich er volledig van bewust is dat haar uitspraken zouden leiden tot vragen over de ministeriële verantwoordelijkheid van Rutte. De premier zal, zo schrijft het staatsrecht voor, de hoofddoekjesuitspraken van Beatrix voor zijn rekening moeten nemen. Of de koningin publiekelijk berispen.

Rutte had kunnen weten wat zich bij de vraag- antwoordsessie zou gaan afspelen. Marieke de Vries van het NOS Journaal, een van de journalisten die Beatrix op haar staatsbezoek vergezelden, is er zelfs van overtuigd dat de premier van tevoren wist wat de koningin zou gaan doen.

De Vries vertelt dat ze samen met haar collega Astrid Kersseboom de dag vóór het geplande persgesprek hun vragen voor de koningin moest indienen bij de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Die dienst verzorgt ook de woordvoering van de premier en valt onder zijn departement. En er is geen persvoorlichter die niet begrijpt hoe gevoelig de verhoudingen tussen Wilders en het staatshoofd liggen.

De Vries: „Astrid had drie vragen ingediend over de kritiek van de PVV op de hoofddoek van de koningin. De RVD en de koningin wisten dus precies wat er gevraagd ging worden en hebben woensdagavond overlegd met de premier over de antwoorden. Astrid stelde in het gesprek de vragen die ze had ingediend.” De RVD wil dit niet bevestigen omdat de dienst over „het proces” geen uitspraken doet.

De persgesprekken met de koningin vinden plaats op zogeheten achtergrondbasis. Er mogen geen camera’s bij aanwezig zijn en de RVD verwacht dat journalisten er niet uit citeren.

Het was de derde en laatste vraag van Kersseboom waarop de koningin het nu omstreden antwoord gaf. Die vraag luidde: „Er is kritiek van de PVV dat u het symbool van vrouwenonderdrukking heeft gedragen.” En daar, zegt De Vries, brak de koningin onmiddellijk in: „Dat is echt onzin.” En ze nuanceerde meteen: „Voor vrouwen in deze streek geldt dat juist helemaal niet. Integendeel zelfs.” Prinses Máxima viel haar bij met statistieken over de vrouwenemancipatie in Oman.

Een twitterbericht uit Oman, woensdag, van RTL-verslaggever Peter van der Vorst, duidt er ook op dat de delegatie zich niets ging aantrekken van de kritiek in Nederland. „Rosenthal (minister, red.) vertelt me net dat de Koningin uiteraard weer een hoofddoek zal dragen bij het bezoek aan de moskee”.

De koninklijke familie wist tenslotte al wat er gebeurt als je je niet aan de plaatselijke gewoontes houdt. Bij een vorig bezoek aan Abu Dhabi werd Máxima aanvankelijk niet toegelaten tot de moskee omdat haar rok te kort zou zijn. Zij moest toen een „zweterige toeristendjellaba aan” vertelt De Vries. „Daar hebben ze van geleerd. Ze hadden nu prachtige doeken meegenomen die ze daar konden gebruiken.”