Symbolenbotsing

Stel je de volgende situatie voor. In een parlementaire democratie stelt een lid van het parlement, een democratisch gekozen volksvertegenwoordiger, een vraag aan de minister-president, die die vraag op zijn beurt beantwoordt. Vervolgens mengt het door erfopvolging op de troon gekomen staatshoofd zich in deze discussie en zegt dat zij deze ‘echte onzin’ vindt. Dat zou ongehoord zijn, niet waar? Een koningin die zich afkeurend en denigrerend uitlaat over het functioneren van de democratische instituties. Dat zou op zijn minst een constitutionele crisis ten gevolge hebben. Het land zou te klein zijn. Burgers zouden de straat op gaan en de pleinen bezetten.

Op het virtuele dorpsplein van Facebook kon ik gisteren echter alleen maar reacties vinden van juichende bijval voor onze vorstin, die een hoofddoek droeg gedurende het bezoek aan twee moskeeën tijdens haar staatsbezoek aan Abu Dhabi en Oman en die het feit dat de PVV daar Kamervragen over had gesteld, betitelde als ‘echte onzin.’ Kudos voor de Koningin!

Nu is het in dit geval natuurlijk ook niet zo moeilijk om het met haar eens te zijn. Uiteraard heeft de koningin in het buitenland respect voor de gebruiken, gevoeligheden en kledingvoorschriften van haar gastheren. Niet alleen zou het contraproductief zijn om dat niet te doen, het zou zelfs ronduit onbeschoft zijn. En daarom zijn die kamervragen van de PVV natuurlijk ook echte onzin. Maar dat is het punt niet. Het punt is dat ik dat wel mag zeggen, maar zij niet.

Wat dit incident vooral aantoont is de kwetsbaarheid van de monarchie. De koningin is een symbool van onze natie. En het is soms niet te verkomen dat dat symbool, omdat zij nu eenmaal een mens is, in aanraking komt met andere symbolen die politiek gevoelig liggen, zoals een simpel hoofddoekje, en dat het gedrag van de koningin geïnterpreteerd kan worden als een politieke keuze. En daarvoor ontbeert zij, anders dan een democratisch gekozen president, de democratische legitimatie. Het laat zien hoe onmogelijk haar positie in feite is. Als persoon van vlees en bloed die zich moet voordoen als een onpartijdig instituut, is zij een wandelend anachronisme.

Ilja Leonard Pfeijffer