Mark Rutte liet koningin uit haar rol vallen

Goed, volgende keer houdt de koningin haar schoenen aan in de moskee en bedekt zij haar hoofd met een fruitmand uit het Westland. Zij loopt op klompen, draagt een Philips T-shirt en verrast haar gastheren met een bos tulpen en blokjes kaas met Shell-prikkers erop.

Dan blijft de koningin keurig binnen de lijn van het kabinet-Rutte. „Diplomatie als rustiek tijdverdrijf is voorbij”, verklaarde minister Rosenthal in december 2010. Buitenlands beleid is er om de belangen van Nederland te dienen. Die belangen zijn per definitie economisch.

De gedoogpartner trekt die lijn nog wat scherper langs de nationale grens. Wat aanpassen aan overblijfselen uit de tijden van 1001 nacht? We zouden alleen moeten omgaan met lui die net zo zijn als wij. Lastig kiezen. België gaat nog net, maar de Fransen eten echt heel anders. Voetnoot: Israël is ook kosjer.

Hoe zou het komen dat de koningin gisteren een beetje uit haar rol viel, en de bezwaren van Geert Wilders tegen de hoofddoek die zij in Abu Dhabi en Oman als ‘echt onzin’ bestempelde. Meewerken aan vrouwenonderdrukking? Er zijn in die landen meer vrouwen dan mannen die een bedrijf beginnen of studeren.

De korte, kleine boodschapjes van Geert Wilders vliegen al een paar jaar als giftige pijltjes richting majesteit. Geen kersttoespraak passeert zijn doe-es-normaal-filter. Deze constitutionele monarchie vindt hij GroenLinks in feestverpakking. Het samenbindende sprookje van Oranje is uitgewerkt in Wildersland. Niks symbool van eenheid, het is onze koningin niet meer.

Daarmee stelt de PVV andere partijen voor de keus: het bestaande systeem verdedigen, of meegaan in een vorstvrij wereldbeeld. Ook bij PvdA, D66, SP en wie weet de VVD groeit de onverschilligheid. Overtuigde verdedigers heeft de constitutionele monarchie steeds minder, maar we willen er ook niet van af. De laatste twee Duitse presidenten helpen de republikeinse gedachte niet.

Bij de laatste behandeling van de begroting van Algemene Zaken tekende zich in de Tweede Kamer geen meerderheid af om de verhoudingen serieus te wijzigen. Er werd wel gemokt maar de huidige staatkundige verhoudingen bleven intact.

Dat betekent dat Nederland nog steeds een systeem heeft waarin het staatshoofd onschendbaar is. De politiek verantwoordelijke ministers leggen verantwoording af. Het staatshoofd is symbool van wat 16 miljoen Nederlanders gemeenschappelijk hebben. Essentieel deel van de geldende afspraken is dat politici het staatshoofd niet gebruiken voor partijpolitiek gewin. Wat dat betreft was de twitter-uitlokking door Alexander Pechtold (De Koningin naar een moskee? Heel NL zit trillend te wachten op reactie collega @geertwilderspvv ... Al wakker?) even ongepast als de reactie van Geert Wilders (Wat heeft de Koningin te zoeken in moskee in Abu Dhabi? Met abaya en hoofddoek?).

Veel mensen vonden de spontane reactie van de koningin wel verfrissend. Wilders heeft zijn hand misschien wat overspeeld. Maar de kop in de Belgische krant De Morgen illustreert het hellend vlak: ‘Koningin Beatrix ruziet met Geert Wilders over haar sjaal’. Dat krijg je als je de ministeriële verantwoordelijkheid voor het staatshoofd afschaft. Zoals Wilders wil.

Dan verlies je het koningschap als bovenpartijdig baldakijn boven een rommelige natie die na de zuilen ook het gezag van andere publieke instituties ging ontkennen.

De kerk is uit het zicht verdwenen. Het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau kunnen ieder moment door partijpolitieke zijwinden worden getroffen.

Mark Rutte heeft met zijn late, halfwerk-verdediging van de koninklijke sjaalvoering vooral gelet op zijn eigen politieke overleving, en die van zijn kabinet. Daarmee heeft hij bijgedragen aan de afbrokkeling van het onschendbaar koningschap, een van de laatste nationale instituten. Er zal een dag komen dat hij – ook op dit punt – kleur moet bekennen. Een president?

Marc Chavannes