Kortkolom wetenschap

Steeds meer mensen sterven in de marathon

Rotterdam. De laatste tien jaar kregen steeds meer deelnemers aan hardloopwedstrijden een hartstilstand. Wie een hele marathon (ruim 42 km) holt heeft nu een kans van 2,0 op de 100.000 om neer te vallen. Aan het begin van de eeuw was die kans ruim de helft lager: 0,7 per 100.000. Cardiologen van universiteiten in Boston schrijven erover in The New England Journal of Medicine van gisteren. De deelname aan de loopevenementen is in tien jaar tijd verdubbeld, met als gevolg dat relatief meer mensen verongelukken. Er sneuvelen, gemeten naar aantal deelnemers, ruim tweemaal zoveel mannen op de hele marathon als op de halve marathon. De oorzaak van de hartstilstand zit vaak in de onbalans tussen zuurstofbehoefte en -opname, schrijven de auteurs. De ellende ontstaat meestal niet door losschietende stukken artherosclerose, wat vaak bij niet-hollende mensen de oorzaak van een hartstilstand is. Periodieke sporttests worden afgeraden, omdat er dan van alles wordt gevonden wat onbelangrijk is maar wel ongerustheid veroorzaakt. (NRC)

Schotse schimmel kan loden kogeltje verteren

Rotterdam. In Schotland zijn nabij een gesloten loodmijn schimmels ontdekt die lood omzetten in het kristal pyromorfiet, het meest stabiele loodmineraal dat bestaat. Het gaat om de schimmels Metharhizium anisopliae en Paecilomyces javanicus. Schotse onderzoekers brachten deze schimmels aan op loden kogeltjes. Na drie maanden hadden zich hexagonale en ronde pyromorfietkristallen op de kogeltjes gevormd. Ook in de schimmeldraden troffen de onderzoekers afzettingen van deze loodkristallen aan. De schimmels produceren waarschijnlijk zuren waarmee ze het lood corroderen. Tot nu toe werd gedacht dat pyromorfiet alleen gevormd werd door chemische reacties. De schimmels kunnen misschien gebruikt worden om met lood verontreinigde grond te ontgiften. De onderzoekers beschrijven ze vandaag in het wetenschappelijke blad Current Biology. (NRC)

Melkwegstelsel is zo wit als verse sneeuw

Rotterdam. De kleur van het melkwegstelsel, van buitenaf gezien, komt overeen met die van ‘versgevallen sneeuw ’s morgens vroeg in de lente’. Dat zeiden onderzoekers van de Universiteit van Pittsburgh (VS) deze week tijdens een bijeenkomst van de American Astronomical Society in Austin. Hoewel kleur een belangrijke fysische eigenschap van sterrenstelsels is, is die van het onze moeilijk te bepalen omdat we er midden in zitten. Jeffrey Newman en Timothy Licquia keken daarom naar lookalikes van de Melkweg in het heelal en kwamen uit op een kleurtemperatuur van 4700 tot 5000 K, dus wit. Tien jaar geleden lieten astronomen van de Johns Hopkins Universiteit in Baltimore (VS) zien dat het heelal als geheel de ‘kleur’ van koffiemelk heeft. Dat komt door de wat grotere aantallen oudere sterren. (NRC)

Dubbelsterren met planeet niet zeldzaam

Rotterdam. Rond twee dubbelsterren in het sterrenbeeld Zwaan draait een planeet. Dat blijkt uit waarnemingen met de satelliet Kepler, gisteren gepubliceerd in Nature. Kepler probeert planeten te ‘betrappen’ op de momenten dat zij voor hun moederster langs bewegen en deze gedeeltelijk verduisteren. De meeste van de meer dan 700 planeten die de afgelopen 16 jaar zijn ontdekt, draaien om enkelvoudige sterren. Pas in 2011 werd voor het eerst een exoplaneet (Kepler-16b) ontdekt die om een compacte dubbelster draait. Met de ontdekking van Kepler-34b en -35b – beide een slag kleiner dan Jupiter – komt het aantal dubbelsterren met planeet op drie. Dat wijst erop dat deze combinatie minder zeldzaam is dan gedacht. (NRC)