Heel goed kijken naar afbrokkelen van bestaan

Het televisiewerk van Jessica Villerius is gewild. Ze maakt in hoog tempo reportages die ze documentaires noemt, over onderwerpen als eerwraak, anorexia, moordenaressen en verslaving. Ook is ze de drijvende kracht achter de programma’s Over de streep (KRO), waarin Arie Boomsma naar Amerikaans voorbeeld ongelukkige scholieren inspireert.

In visueel opzicht zijn de programma’s van Villerius minder spectaculair dan de onderwerpen. Je ziet vaak gesprekken met de interviewer in beeld en hoort een voice-over waarin de problematiek nog eens wordt toegelicht.

Gisteren behandelde Code Rood: Succesvol verslaafd (NCRV) de rehabilitatie van een alcoholistische schrijver in een dure Thaise privékliniek. Daar zaten ook „beroemde persoonlijkheden” die niet gefilmd wilden worden, dus vandaar misschien dat het een beetje stijve aangelegenheid bleef.

Erger was dat niet verteld werd waaruit de problemen precies bestonden en evenmin wat de therapie eigenlijk inhield. Wel zagen we beelden van dezelfde Nederlandse kliniek waar RTL 5 ook al eens een realityserie (Sylvia’s Secrets) aan wijdde. De indruk wordt gewekt dat die kliniek graag meewerkt aan televisieaandacht.

Het contrast tussen deze 3Doc en de aflevering van HollandDoc op Nederland 2 kon bijna niet groter zijn. Niet zonder jou (HUMAN) van Petra Lataster-Czisch en Peter Lataster gebruikt nauwelijks tekst en al helemaal geen voice-over. De toon is discreet, het tempo laag en de beelden maken het drama.

Je kunt het langzaam afbrokkelen van een menselijk bestaan nauwelijks spectaculair noemen, maar het is hard en wreed als de werkelijkheid.

De filmers registreerden het leven van hun (schoon)ouders, fotograaf Hermine van Hall en schilder Ger Lataster. Zij is 81 en dementeert, hij is 88 en hardhorend. De misverstanden zijn talrijk, evenals de ergernissen – al zijn er ook tedere momenten. Er gebeurt heel weinig en juist daardoor erg veel in deze minimalistische observaties.

Leven en werk van de hoofdpersonen, hun strijdbare bestaan ter linkerzijde van de CPN en in de DDR, bleven vrijwel buiten beschouwing. Maar de passie is zelfs in deze uitdovende verschijningsvorm permanent herkenbaar.

Ambachtelijk is dit topniveau, bijvoorbeeld de montage van Hermines sterfscène door Mario Steenbergen.

Niet zonder jou won na een beperkt bioscooproulement in september een Gouden Kalf als beste lange documentaire. Die aanbeveling ontbreekt bij de televisiepremière, zowel in de gidsen als bij de aankondiging. Gevreesd moet worden dat steeds minder mensen in Hilversum het verschil nog zien tussen een echte documentaire en het effectbejag van Villerius. Die had vast een veel hoger kijkcijfer.