Bètaklas voor tv-sterren

In een Nederlandse variant zou Robbert Dijkgraaf lesgeven aan een klas met Jeroen Pauw, Yvon Jaspers, Claudia de Breij en Bas Haring. A Night with the Stars heette het eenmalige college quantumfysica dat prof. Brian Cox in december gaf aan ‘bekende gezichten, wetenschappers en leden van het publiek’. Er kon volop worden gelachen, maar er waren geen aanwijzingen dat de bekende Britten er iets van begrepen.

Brian Cox van de universiteit van Manchester is de knuffelbeer van de Britse wetenschap. Hij werkt aan de Large Hadron Collider van CERN in Genève. Daarnaast presenteert hij radio- en tv-programma’s over wetenschap. In de jaren 90 was hij toetsenman van de band D:Ream. Cox (43) heeft een jongensachtige uitstraling: halflang, sluik haar, een tomeloos enthousiasme voor zijn vak en een permanente glimlach.

Cox begint met het golfkarakter van elektronen. Comédienne Sarah Millican mag zand door een plank met twee spleten laten vallen en vaststellen dat zo twee hoopjes zand ontstaan. Dan probeert Cox te laten zien hoe het gedrag van elektronen achter een paar spleten lijkt op wat watergolven in zo’n geval doen. Dus elektronen gedragen zich ook een beetje als…? Sarah? Millican staat met de mond vol tanden en redt zich met: „Heb jij je huiswerk niet gedaan of zo?”

James May van het autoprogramma Top Gear houdt zeepbellen met waterstofgas vast die Cox in brand steekt. Inhoudelijk hangt deze laatste stunt in de lucht: het lijkt erop dat in de montage een cruciale passage over elektronspin is gesneuveld. Cox’ uitleg over de herverdeling van elektronen bij dit verbrandingsproces is daardoor niet goed te snappen.

Het hoogtepunt is het moment dat presentator Jonathan Ross een som moet maken. Cox heeft een formule met symbolen op het schoolbord geschreven en bij elk symbool slordig een getalswaarde gekrabbeld. Een fysicus rekent dat zo uit. Maar Ross ziet geen orde in de chaos. „Had ik het klusje van May niet kunnen krijgen?”, klaagt hij.

Het gaat hier over de onzekerheidrelatie van Heisenberg en de kans dat een diamant spontaan buiten zijn doosje verschijnt. De uitkomst: dat gebeurt eens in de zeshonderd miljard maal de leeftijd van het heelal. De wraak van Ross: „Ik had je zo ook wel kunnen vertellen dat dat niet ging gebeuren.”

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks