Romeinse helm Engeland kwam uit Nijmegen

Een Romeinse helm van bijna twee eeuwen oud was mogelijk van een Bataafse ruiter uit de omgeving van Nijmegen. Dat blijkt uit een archeologische reconstructie.

Conservatoren van het British Museum in Londen hebben letterlijk honderden stukjes van een bijna tweeduizend jaar oude Romeinse cavaleriehelm in elkaar gezet. Archeologen groeven de ijzeren helm, die bekleed is met een dun laagje verguld zilver, ruim tien jaar geleden op bij de Engelse stad Leicester. Voor de voltooiing van de reconstructie was het niet mogelijk de helm goed te bestuderen. Nu wordt de oorsprong duidelijk: het huidige Gelderland.

„De vorm van de cavaleriehelm en de symboliek van de figuren die erop afgebeeld zijn, wijzen erop dat de eigenaar ervan oorspronkelijk gestationeerd was in het laagland van de Rijn. Waarschijnlijk was het een Bataaf”, zegt Maarten Dolmans, expert op het gebied van Romeinse legeruitrustingen en stadsarcheoloog van Venlo. „We weten dat zo’n vierduizend Bataven naar Engeland gingen als onderdeel van het Romeinse veroveringsleger dat het gebied introk”, zegt Dolmans. „Daaronder waren ook enkele honderden cavaleristen.”

Waarschijnlijk hebben inheemse Britten de helm in de strijd buitgemaakt op de Romeinse soldaten. Er zijn archeologische aanwijzingen dat zij de helm kort na de Romeinse invasie van het Britse eiland in het jaar 43 begroeven als een offer aan de goden – bijna zeker als een poging om de hulp van de goden te krijgen in de strijd tegen de Romeinse indringers.

Archeologen denken dat Leicester destijds een uitvalsbasis was voor het veertiende legioen, een regiment dat nauw verbonden was aan bereden Bataafse hulptroepen. Deze Bataven kwamen uit de omgeving van Nijmegen. Ze waren een substantieel deel van de cavalerie in het Romeinse leger als geheel en vormden ook de oorspronkelijke kern van de persoonlijke bereden garde van de keizer.

De vindplaats van de helm was een ovale rituele offerplaats, mogelijk afgezet met palissaden, op de top van een heuvel bij het dorpje Hallaton, ten zuidwesten van Leicester. De plek diende mogelijk als uitkijkpost over de ‘internationale’ grens uit de IJzertijd tussen de lokale stam, de Corieltauvi, en hun zuidelijke buren, de Catuvellauni.

In de heuvel groeven archeologen ook een groot gemeenschappelijk drinkvat uit de IJzertijd op en de restanten van diverse rituele feesten, waar ongeveer vierhonderd speenvarkens werden geconsumeerd. Daarnaast vond men een aantal Romeinse broches en een gouden armband die veel later in de Romeinse tijd moeten zijn begraven.

De helm heeft ingewikkelde versieringen. Voorop is een Romeinse godin afgebeeld (mogelijk Victoria), terwijl de wangstukken de Romeinse keizer laten zien die over een verslagen barbaar heen rijdt en een afbeelding van de belangrijke klassieke halfgod Hercules.

De helm werd in 2001 gevonden door een amateurarcheoloog met een metaaldetector. Toen hij een zilveren oor in de modder zag, wist hij dat hij iets groots had ontdekt en riep hij de hulp in van professionele archeologen.