Postbus 51-film irriteert er op los

Kuijpers schetst in Doodslag een beeld van een volkomen doorgedraaid Nederland.

Maar voegt deze ‘faction’ wel wat toe aan de vele opiniepagina’s?

„We moeten ons land weer terugveroveren op de hufters.” Deze al veel geciteerde uitspraak van Mark Rutte is het motto van Doodslag. De film van Pieter Kuijpers schetst een beeld van een volkomen doorgedraaid Nederland, waar de hufterigheid van bijvoorbeeld de website GeenStijl de nieuwe gedragsnorm is.

Vrijwel iedereen schoffeert de ander voortdurend en communiceert met elkaar via wederzijdse beledigingen. Er hoeft maar iets te gebeuren of de bom barst. Het scenario is een aaneenschakeling van krantenkoppen: ‘Agressie tegen ambulancepersoneel’, ‘Opgefokte allochtonen terroriseren buurt’ en ‘Controversieel cabaretier vertolkt onderbuikgevoelens samenleving’.

Doodslag past zo in een recente trend in het Nederlands drama, waarin ‘faction’ wordt bedreven. Films en televisieseries die zich grotendeels baseren op feiten, waarbij het deel dat niet bekend is verzonnen wordt. Op televisie is momenteel Beatrix, Oranje onder vuur te zien, de zoveelste serie over de relatie tussen het koningshuis en de politiek. Pieter Kuijpers, de regisseur van Doodslag, maakt al zijn hele loopbaan films en televisieprogramma’s die zijn geïnspireerd op waargebeurde incidenten, zoals onlangs de tv-serie Van God los (ook de titel van zijn bejubelde debuutfilm uit 2003, losjes gebaseerd op de Bende van Venlo) en de Telefilms Off Screen (over de gijzeling van Philips-topman Kleisterlee), Dennis P. (over de gelijknamige diamantrover) en TBS (over een ontsnapte tbs’er).

Doodslag voert de wat sullige ambulancechauffeur Max (Theo Maassen) ten tonele (‘niet te verwarren met Omroep MAX’, volgens een sterke grap in de film). Zijn personage wordt gekarakteriseerd via zogenaamd terloopse details: hij raapt een omgevallen fiets voor zijn huis keurig op en aait zijn kat veelvuldig – deze man is de goedheid zelve. Vervolgens zaait de film al een beetje twijfel. Waarom grijpt hij zijn buurvrouw stevig bij de keel als hij seks met haar heeft?

Max laat zich keer op keer beledigen, hij is een binnenvetter. Maar hoe lang kun je beledigingen schouderophalend weglachen? Juist binnenvetters, mensen van wie je het niet verwacht, doen onvoorspelbare dingen. Ook Max pikt het niet langer. Getergd door een cabaretier in De Wereld Draait Door, die vindt dat ambulancepersoneel best van zich af mag slaan als ze lastig worden gevallen, slaat hij door als een paar vervelende Marokkanen de ambulance blokkeren die op weg is naar een gecompliceerde spoedbevalling. Hij slaat een van hen hard op zijn hoofd en vervolgt zijn weg. Resultaat: moeder en kind leven, allochtoon jochie dood, Max moet een jaartje brommen. Is hij een held of een schurk? Of allebei?

Gijs Scholten van Aschat speelt een beroemde cabaretier die met zijn gevatte GeenStijl-bewoordingen een veelgevraagde televisiepersoonlijkheid is. Hij is onderwerp van gemakkelijke satire: een ijdele BN’er met veel vrouwen en drugs binnen handbereik. Hij roept van alles, maar als Max door wat allochtonen in elkaar wordt gerost rent hij in doodsangst weg.

Doodslag wil graag een Belangwekkende Film zijn, maar oogt als een middelmatige televisieserie. De troosteloze plekken die Kuijpers omstandig filmt, schreeuwen het uit: liefdeloze locaties leiden tot liefdeloze mensen. Het Postbus 51-scenario laat niets aan de verbeelding over en ontspoort grandioos in het laatste halfuur.

De vraag is vooral of ‘faction’ als Doodslag veel toevoegt aan de vele opiniepagina’s en ontelbare meningen van columnisten. Het antwoord hierop hangt ook erg af van waar je staat in de discussie over de roep om meer straatrumoer in de Nederlandse film. Is cinema hier het meest geëigende medium voor, of eist het medium toch vooral meer verbeelding bij de reflectie op de werkelijkheid? En wiens werkelijkheid? Wie gelooft dat Nederland een hysterisch land is geworden, zal zijn hart ophalen bij Doodslag. Wie vindt dat het allemaal flink overdreven wordt, zal zich enorm ergeren. Als Doodslag al een verdienste heeft, dan is het vooral als discussiestuk.

Doodslag

Regie: Pieter Kuijpers. Met: Theo Maassen, Maryam Hassouni, Gijs Scholten van Aschat.In: 50 bioscopen. ***