EU voert druk op Hongarije op

De Europese Commissie waarschuwt Hongarije. De nieuwe grondwet in dat land lijkt strijdig met Europese verdragen en de Hongaarse begroting is afgekeurd.

Met twee ultimatums op één dag heeft de Europese Commissie gisteren het politieke offensief tegen Hongarije geopend. Als de Hongaren niet snel hun grondwet en overheidsfinanciën aanpassen aan de Europese normen, stapt de Commissie naar de rechter en worden subsidies stopgezet.

Meteen na hun wekelijkse vergadering, gisterochtend, lieten de Eurocommissarissen de Hongaarse premier Viktor Orban weten „zeer bezorgd” te zijn dat de nieuwe grondwet strijdig is met Europese verdragen, omdat ze de onafhankelijkheid van de nationale bank, de rechtelijke macht en het agentschap voor databescherming beknot. Op 17 januari beslist de Commissie of ze naar het Europese Hof stapt.

Tegelijkertijd keurde eurocommissaris Olli Rehn de Hongaarse begroting voor 2012 af. Volgens nieuwe, strengere begrotingsregels binnen de EU – het zogeheten ‘sixpack’ – kunnen aan Hongarije deze zomer al sancties worden opgelegd als het niet snel de overheidsfinanciën op orde brengt.

Officieel hebben beide onderwerpen niets met elkaar te maken. Democratische beginselen en overheidsfinanciën van lidstaten worden in gescheiden ‘kokers’ van de Brusselse ambtenarij getoetst aan Europese verdragen.

Toch staan de twee waarschuwingen niet los van elkaar. Er is constant frictie tussen de Commissie en de regering-Orban, die in 2010 aantrad: over de persvrijheid, pensioengelden, nieuwe bankwetten. De lijst wordt steeds langer. Maar de Commissie heeft weinig instrumenten om een soeverein land in het gareel te dwingen, behalve naar het Hof stappen. „We kunnen moeilijk het leger erop afsturen”, zegt een functionaris van de Commissie ironisch. Daarom zien velen de sancties waar Rehn mee dreigt, als de beste politieke stok om Orban mee te slaan.

Het nieuwe ‘sixpack’ met strenge begrotingsregels is vooral bedoeld voor eurolanden. Maar EU-landen zonder euro, zoals Hongarije, moeten zich er ook aan houden. Gisteren beoordeelde Rehn de begrotingen van verschillende landen.

Velen hielden hun hart vast omdat België, middenin de eurozone, afgelopen weekend nog extra moest bezuinigen. Maar de Belgen deden net op tijd hun huiswerk, zodat een nieuwe escalatie van de schuldencrisis uitbleef. Tegelijkertijd kan Rehn de Hongaarse begroting aangrijpen om financiële markten te tonen dat Brussel nu tanden heeft, met het sixpack.

Die begroting is de Hongaarse achilleshiel. Hier keert de hele internationale gemeenschap zich tegen Boedapest. Hongarije moet daarnaar luisteren: het is nagenoeg failliet. In 2008 leende het 20 miljard euro van EU en IMF. Vorige herfst vroeg Orban méér leningen. Maar in december schortten beide instanties de onderhandelingen op. Niet alleen voerden de Hongaren geen structurele hervormingen door. Ze gebruikten ook eenmalige bezuinigingen, zoals nationalisering van pensioenreserves, om eenmalig de begroting op te pompen.

Het Hongaarse begrotingstekort, dat nu net onder de EU-limiet van 3 procent blijft, was zonder deze pensioengelden 6 procent geweest. Dat Orban de president van de nationale bank ringeloorde door een reeks politieke benoemingen, zinde Rehn en IMF-directeur Christine Lagarde evenmin. Hetzelfde gold voor het wegpensioneren van een groep rechters: Orban verlaagde ineens de pensioengerechtigde leeftijd van 70 naar 62 jaar.

Sommige europarlementariërs willen Hongarije zijn stemrecht binnen de EU afpakken, als Orban niet beweegt. Maar een aantal landen weigert dat, vanwege het precedent. Hen komt de ‘economische’ route van Rehn en Lagarde beter uit. Alle economische bezwaren zijn toch politiek, en andersom. Economische sancties zijn het sterkste wapen voor Brussel, al kan Rehn enkel de subsidiekraan dichtdraaien en geen geldboetes instellen.

Die subsidies beslaan 1,7 miljard per jaar. Dat is veel. Hongarije kan deze straf alleen afwenden als het een grote meerderheid van EU-ministers van Financiën mobiliseert. Dat lijkt uitgesloten. Zonder nieuwe leningen gaat Hongarije bovendien onderuit. Multinationals en investeerders mijden het land zonder rechtszekerheid en dataprotectie. Kapitaalvlucht dreigt.

Het Hongaarse ministerie van Financien zei gisteren meteen dat er „duurzame hervormingen” aankomen. Olli Rehn spreekt de Hongaarse onderhandelaar op 20 januari. Gisteren ontmoette een Hongaarse delegatie voor het eerst weer IMF-functionarissen in Washington. Voormalig eurocommissaris Peter Balázs vertelde aan FT Deutschland: „Er is wat beweging in de goede richting. Vraag is of Orban bereid is een oplossing van de problemen boven zijn eigen positie te stellen.”