De Melkweg telt honderden miljarden planeten

Minstens anderhalve planeet per ster. Dat is het resultaat van statistisch onderzoek door een internationaal team van astronomen dat vandaag in Nature is gepubliceerd. Weinig? Toch niet: bij een sterrenstelsel als onze Melkweg loopt het aantal planeten dan al gauw in de honderden miljarden.

Bij dit reusachtige aantal steken de ruim 700 planeten die tot nu toe buiten ons zonnestelsel zijn gevonden nogal schril af. Verreweg de meeste van deze ‘exoplaneten’ hebben hun bestaan verraden doordat zij meetbare schommelbewegingen veroorzaken bij de sterren waar zij omheen draaien, of doordat zij hun sterren vanaf de aarde gezien met grote regelmaat gedeeltelijk verduisteren.

Op die manier worden echter vooral planeten ontdekt die ofwel heel zwaar zijn ofwel op kleine afstand om hun ster cirkelen (of allebei). De meeste planeten kunnen zo simpelweg niet worden opgemerkt, waardoor het moeilijk is om inzicht te krijgen in hun werkelijke aantallen.

Om dat probleem te omzeilen hebben de astronomen een heel andere techniek toegepast, waarmee ook veel lichtere planeten en planeten die op grote afstand om hun moederster cirkelen kunnen worden opgespoord. Bij deze techniek wordt gebruik gemaakt van het feit dat het zwaartekrachtsveld van een ster als een soort lens fungeert, die het licht van een verder weg staande ster kan versterken. En wanneer de voorste ster een planeet als begeleider heeft, kan deze een extra bijdrage aan het lenseffect leveren.

Het valt niet mee om op deze manier planeten op te sporen. Niet alleen moeten twee sterren vanaf de aarde gezien precies op één lijn komen te staan, ook moet de positie van een eventuele planeet bij de voorgrondster zodanig zijn dat hij zijn eigen lenseffect kan veroorzaken. Deze statistische tegenspoed hebben de astronomen gecompenseerd door jarenlang miljoenen sterren in de gaten te houden.

Het resultaat? Tien exoplaneten. Een handje vol, maar rekening houdend met de schaarste van het lenseffect komt dat neer op 1,6 planeet per ster. Voorzichtig uitgesplitst naar massa lijken planeten van het kaliber Jupiter vier keer zo schaars als planeten die vijf tot tien keer zo zwaar zijn als de aarde.