Somalië gaat in rust als de qat binnen is

Qat is omstreden, maar niet in Somalië. Voor veel moslims daar is het de enig toegestane drug. Goed voor het libido ook. Bovendien worden ministers er milder van.

In Djibouti en Somalië komt rond twee uur in de middag het leven tot stilstand. Zwarte Mercedessen en kleine vrachtauto’s wachten langs de landingsbaan van Djibouti op het met qat volgeladen vliegtuig uit Ethiopië. Daar groeit in de streek rond de oostelijke stad Harar de geliefde softdrug.

In Somalië wachten in het stof langs de hobbelige landingsbaan pick-ups met geagiteerde en bewapende Somaliërs op hun dagelijkse portie mirraa, zoals de drug ook wordt genoemd. Is de qat eenmaal op de grond, dan daalt er een rust neer en breekt het mooie gedeelte van de dag aan met voor de mannen lange kauwsessies en eindeloos gebabbel.

De knoestige qat- en mirraabomen groeien alleen in hooglanden, daar waar ook koffie en thee goed gedijen. Het vervoer in Kenia van het productiegebied rond het stadje Maua naar de hoofdstad Nairobi gaat met snelle terreinwagens die ondanks hun onverantwoordelijke rijgedrag bij wegversperringen van de politie ongehinderd kunnen doorrijden. Want mirraa verliest per minuut aan waarde. Het wordt bij voorkeur vóór de dageraad geplukt, om in de middag te worden geconsumeerd. Van de verse mirraatakjes worden de blaadjes verwijderd en het sap uit de jonge scheut gekauwd. Van de familiesoort qat wordt juist het sap uit de blaadjes gebruikt om high te worden.

In Kenia is de export van de drug meer dan 150 miljoen dollar per jaar waard. Ethiopië stimuleert het verbouwen ervan en exporteerde in 2007 voor 108 miljoen dollar naar omliggende landen.

In Somalië is qat een volksdrug. Veel moslims beschouwen het als het enige veroorloofde bedwelmende middel. In Kenia, waar marihuana is verboden, is mirraa legaal, in buurland Tanzania niet. Verbieden van qat en mirraa leidde al in de koloniale tijd tot hevig debat. In de jaren 80 voerde het nog uiterst verlegen Keniaanse parlement een ongekend open discussie over mirraa. Een deel van het parlement betoogde dat gebruik ervan tot een gigantisch libido leidde, een ander deel vond dat vrouwen in het huwelijk onrecht wordt gedaan omdat het geslachtsdeel van de man slecht functioneert.

Volgens een zes jaar oude studie spendeerden veel mirraagebruikers in Kenia hun halve inkomen aan de drug. Voordat de export naar Europa enkele jaren geleden grote vormen aannam, kostte een bundeltje mirraa één euro. Tegenwoordig is dat zes, zeven keer zoveel. Nu is marihuana in Kenia de drug voor armen.

Verdedigers vertellen dat qat de doorgaans geagiteerde Somaliërs relaxt en tolerant maakt. Een ingewijde in de politiek van Somaliland zei vorig jaar: „De regering van Somaliland slaagde erin vele omstreden besluiten te nemen omdat de ministers qat gebruikten en daardoor milder waren voor hun tegenstanders.”