Rechtbank: SCP zwijgt over het effect van rechtspraak

Hoe meet je de productie van de rechtspraak? Het SCP kijkt daarvoor naar het aantal rechtszaken. Dat is sinds 1995 licht gestegen, maar lang niet zo hard als de kosten van de rechtspraak. Die namen in diezelfde periode toe met 120 procent. Het SCP concludeert daarom dat de investeringen in de rechtspraak geen evenredige opbrengst hadden.

Maar daarmee vertelt het SCP niet het hele verhaal.

Zo hebben politie en justitie het afgelopen decennium steeds meer mogelijkheden gekregen om eenvoudige zaken zelf af te handelen, zonder tussenkomst van een of meerdere rechters. Het zijn de ingewikkelder zaken die op zitting komen, die langer duren en inzet van meer (gespecialiseerde) medewerkers vergen. Een nieuwe, in omvang nog beperkte ontwikkeling, is dat rechters een zaak verwijzen naar een mediator, waardoor die ook niet in de statistieken komt.

Het SCP concludeert verder dat de arbeidsproductiviteit tussen 2000 en 2010 niet is toegenomen. Ook daarvoor zou één van de oorzaken de toegenomen complexiteit van het werk kunnen zijn.

Bovendien zegt het aantal afgehandelde zaken niets over de kwaliteit van die vonnissen. Na 2000 heeft de rechtspraak fors geïnvesteerd in ICT en programma’s die de kwaliteit van de rechtspraak moesten verbeteren. Zijn er minder rechterlijke dwalingen? Dan is een licht stijgende productie bij een fors gestegen budget misschien wel een heel mooi resultaat. En ook de gestegen lonen, die een fors deel van de totale kostenstijging omvatten, kunnen een positief effect hebben gehad op de kwaliteit. Bijvoorbeeld als de rechtspraak er zijn concurrentiepositie door heeft behouden ten opzichte van andere werkgevers.

Aan uitspraken over de bredere effecten van rechtspraak, een veiliger land, waagt het SCP zich niet.

Het SCP trekt wel een interessante conclusie over de capaciteit van de rechtbanken. Als zich vanuit de samenleving meer rechtszaken aandienen, bijvoorbeeld arbeidsconflicten door een recessie, worden meer zaken behandeld. Er zit dus, concludeert het SCP, „enige rek in de capaciteit” van de rechtbanken, gerechtshoven en beroepscolleges die niet te maken heeft met het geld dat naar de sector gaat.