Opgesloten in het grote Witte Huis

Michelle Obama zorgt voor spanning in het Witte Huis, maar lijkt zich steeds meer bij haar lot neer te leggen.

Ze moet ook wel, als stemmentrekker voor Barack.

Er is een foto uit 1996 van een jonge Barack en Michelle Obama, zittend op de bank in hun huis in Chicago. De Obama’s zijn veelbelovende jonge mensen, maar niets wijst er dan al op dat ze later in het Witte Huis zullen wonen. Hij werkt bij een advocatenkantoor, zij bij een organisatie voor maatschappelijke betrokkenheid. Ze worden gefotografeerd voor een serie over stellen in Amerika.

Het bijzondere is dat het jonge stel op de bank hetzelfde uitstraalt als het presidentiële echtpaar dat we nu kennen – Barack rustig, open en zelfverzekerd, Michelle vriendelijk, maar ietsjes argwanend. Hij heeft zijn rechterarm los op de leuning liggen, zijn linkerarm ligt om haar heen. Zij houdt haar handen gekruist op zijn knie. Ze lijkt de toegang tot hem te blokkeren.

Nog treffender is het bijbehorende interview met de Obama’s. Michelle vertelt dat er een „grote kans” bestaat dat haar man de politiek in gaat, maar dat zij twijfelt over zijn keuze. „Ik ben terughoudend over de politiek. Ik denk dat hij veel te aardig is voor die ruwheid, de scepsis.”

Dezelfde beschermingsdrang die Michelle Obama destijds voelde, heeft ze nog steeds. Dat beeld rijst op uit het boek The Obamas van The New York Times-journalist Jodi Kantor, dat gisteren is verschenen.

Kantor omschrijft de first lady als een vrouw met weinig passie voor politiek, totdat iemand aan haar man komt. Dan vecht mevrouw Obama voor zijn reputatie. Vooral de adviseurs van president Obama moeten het ontgelden, schrijft Kantor.

Michelle Obama is bijvoorbeeld furieus als de Democraten in 2010 de cruciale Senaatszetel van Edward Kennedy verliezen die haar man nodig heeft voor zijn ambitieuze plannen, zoals het hervormen van de gezondheidszorg. De adviseurs in het Witte Huis hebben het verknald, vindt ze. Michelle fluistert volgens Kantor haar man in dat hij een nieuw team moet aanstellen – wat hij overigens niet doet.

Michelle Obama ziet haar man als een president die van Amerika een beter land kan maken. Ze staat pal achter zijn ideeën. Maar ze weet ook dat zijn hervormingen niet populair zijn bij het grote publiek. Daarom eist ze volledige toewijding van zijn staf. Wie in Michelles ogen Baracks politieke missie schaadt, kan rekenen op haar toorn.

Volgens Kantor zorgt dit voor een gespannen sfeer in het Witte Huis. De medewerkers van de president zijn bang voor de first lady, ze ontwijken haar. Ze bewonderen haar intelligentie en haar poging om hun twee dochters een normale opvoeding te geven in de abnormale omgeving van het Witte Huis, maar ze vinden haar ook lastig.

Illustratief is de kwestie ‘hellgate’. Michelle Obama zou tegen de Franse presidentsvrouw Carla Bruni hebben gezegd dat ze het Witte Huis „een hel” vindt. Er dreigt in Frankrijk een boek uit te komen met dit citaat. Persadviseur Robert Gibbs beweegt hemel en aarde voor een officiële ontkenning van het Elysée.

Het lukt.

Maar achteraf hoort hij via-via dat Michelle Obama niet tevreden is over zijn aanpak. Gibbs is woedend. „Ik heb mezelf te barsten gewerkt hiervoor. (…) Als ze er problemen mee heeft, moet ze dat tegen me zeggen.”

Al voor de publicatie van het boek is het Witte Huis begonnen om het door Kantor geschetste beeld van spanningen tussen het personeel en de first lady te verzachten. Zondag zei David Axelrod, campagnestrateeg van Obama, dat Michelle een „fantastisch persoon” is en dat alle werknemers van het Witte Huis haar enorm respecteren.

Het blijft onduidelijk of Michelle Obama daadwerkelijk de omschrijving „hel” heeft gebruikt voor het Witte Huis, maar ze maakt er geen geheim van dat ze liever met haar gezin in Chicago was gebleven. Ze voelt zich opgesloten. Bij iedere stap buiten wordt ze omringd door beveiligers. Een kop koffie drinken met vrienden is een militaire missie. Winkelen doet ze via internet, met een creditcard die op een andere naam staat. Tussen half tien en tien uur gaat ze slapen.

Michelle Obama is first lady tegen wil en dank. Kantor schrijft dat ze zich er aanvankelijk tegen verzette om meteen met haar dochters naar het Witte Huis te verhuizen. Ze wilde dat Malia en Sasha hun schooljaar afmaakten in Chicago. Misschien goed voor de kinderen, maar Michelle onderschat de belangrijke rol van een presidentsvrouw in de Amerikaanse politiek, zegt Kantor. De president in zijn eentje in het Witte Huis laten zitten, dat kan gewoon niet.

Eenmaal in het Witte Huis ontpopt Michelle Obama zich als tijgermoeder. Haar man is president van het land, maar zij van het gezin. Minstens vijf dagen per week eten ze samen. Malia en Sasha gaan naar de beste scholen van Washington en moeten hun huiswerk een dag eerder afhebben dan nodig. Ze haalt de pianoleraar van haar kinderen over om van Chicago naar Washington te verhuizen.

De adviseurs van de president zijn teleurgesteld dat Michelle Obama niet meer werk maakt van haar rol als first lady. Ze wil niet meer dan twee dagen werken, al wordt dat uiteindelijk meer. Publieke optredens vermijdt ze. Deels is dat uit angst dat ze te dominant overkomt. Het volk heeft haar man gekozen, niet haar. Ze wil niet de fout herhalen van Hillary Clinton, die in de eerste termijn van haar man actief betrokken was bij de hervorming van de gezondheidszorg. Hillary’s bemoeienis zorgde voor wrevel bij de kiezer.

Echt kwaad worden de adviseurs als Michelle Obama weigert op campagne te gaan met Democratische Congresleden bij de tussentijdse verkiezingen van 2010. De Democraten dreigen hun meerderheid te verliezen in het Congres en moeten vechten voor elke zetel. Michelle is populair, ze kan stemmen winnen. Na veel gezeur gaat ze overstag, maar ze doet slechts acht optredens. „In feite stemde ze ermee in om niets te doen”, zegt een van de adviseurs tegen Kantor.

Michelles onwil pakt slecht uit voor haar man, want na de overweldigende Republikeinse zege bij de tussentijdse verkiezingen wordt het vrijwel onmogelijk voor de president om ambitieuze wetgeving langs het Congres te krijgen. Het zijn de grootse visioenen waar ze altijd samen over gesproken hebben. Het zijn ook haar dromen voor een ander Amerika.

Door de jaren heen is Michelle gegroeid in haar rol als first lady, oordeelt Kantor. Ze heeft haar verzet tegen het claustrofobische leven in het Witte Huis opgegeven en helpt haar man, haar grootste trots, waar ze kan. Ze houdt wervende toespraken, voert campagne voor een gezonde levensstijl en zet zich in voor veteranen en hun families – een belangrijke groep kiezers.

Uit peilingen blijkt dat Democratische kiezers het geweldig vinden om het presidentiële paar samen te zien. Michelle zal een belangrijke rol krijgen in de herverkiezingscampagne van haar man.

Toen ze net in het Witte Huis was, vocht Michelle vaak voor Barack de echtgenoot, maar niet voor Barack de president. Nu, vlak voor een mogelijke tweede termijn, lijkt ze te accepteren dat die twee mannen dezelfde persoon zijn.

Boek

Jodi Kantor. The Obamas.

Little, Brown & Company. 368 blz. € 29,99