'Mijn film is zeker feministisch'

Meryl Streep speelt een fenomenale Margaret Thatcher in The Iron Lady. „Ik ontdekte een vrouw met gevoelens in haar.”

Margaret Thatcher is gestold tot een legende. Als minister-president van het Verenigd Koninkrijk, van 1979 tot 1990, was ze de eerste vrouw in die functie en ook de hardste premier die de Britten hebben gekend. In haar conservatieve beleid ontzag ze niemand, in haar laatdunkende houding tegenover haar collega’s ook niet. Tegenwoordig zijn er nogal wat mannen die koket ‘bekennen’ dat Margaret Thatcher hen niet onberoerd liet. Als vrouw dan, hè. Ze kwebbelen over haar huid, haar ogen, haar handdruk, terwijl ze het hebben over een vrouw met een ongekend politiek instinct.

Tsss, jij durft, denk ik, telkens als ik zoiets hoor of lees. Maar ja, ik ben een vrouw. Een vrouw die met stijgende bewondering heeft gekeken naar The Iron Lady, de speelfilm over Margaret Thatcher ten tijde van haar politieke carrière. Een film waarin de Amerikaanse actrice Meryl Streep Thatcher neerzet als een vrouw die de mannen om zich heen ontmaskert als mannetjes, door het politieke spel te spelen zoals zij het ook zouden willen maar het niet kunnen. Een film die in de Britse pers al werd verketterd, omdat hij uitgaat van Margaret Thatcher zoals ze nu is: een wankele bejaarde van 86, gevangen in het steeds kleinere wereldje waartoe de ziekte van Alzheimer haar veroordeelt.

„Had Mevrouw Thatcher het aan haar longen gehad, dan had ik in de film gehoest, en dan had je niemand gehoord”, zegt Meryl Streep. „Maar dementie is een taboe en wordt gênant gevonden. Mijn vader en mijn moeder leden allebei aan alzheimer. Ik heb me nooit voor ze geschaamd en het kwam niet bij me op om ze buiten beeld te houden. Geestelijke achteruitgang hoort bij het leven. We zitten hier met zijn zevenen, minstens vier van ons krijgen ermee te maken. En het hoeft geen alzheimer te zijn, hè, er zijn nog zo’n veertig van die aandoeningen.”

Meryl Streep (1949) is in Londen voor de première van The Iron Lady en staat vrolijk en serieus een groepje journalisten te woord in een hotelkamer in Soho.

Hoe acteer je dementie, hoe voorkwam u dat het larmoyant werd, vraag ik. Ze zegt: „Door te laten voelen dat onzekerheid je leven bepaalt. Je weet nooit meer wat je ergens kwam doen.”

Een troef in de film is Thatchers echtgenoot Denis. Hij spookt rond in haar fragiele geest, hij corrigeert haar herinneringen. Denis Thatcher is een clowneske man. Herdenkt Thatcher zichzelf al te strijdlustig, dan komt hij ertussen en zet de theemuts op zijn hoofd.

Streep: „Nog steeds wordt Thatcher enerzijds onwrikbaar verketterd en aan de andere kant kritiekloos geadoreerd. Ze heeft zich altijd consequent moeten beheersen. Zachtheid kon niet, twijfel zou fataal zijn. Winston Churchill mocht huilen, dat maakte hem menselijk. Thatchers tranen golden meteen als bewijs voor haar zwakte. Haar kracht bracht haar ten val: de zekerheid van haar eigen gelijk werd onbeheersbaar. Terwijl het wel is wat wij van een leider verwachten.

„Vrouwen in machtsposities, of het nu in de zakenwereld is, in de politiek of waar dan ook, zijn onderworpen aan andere maatstaven. En dat gaat niet alleen op voor hun carrière, het strekt zich ook uit naar hun gezinsleven. Mannen hoeven daar niet zo over na te denken. Is iemand president of premier of directeur dan wordt er niet naar hem gekeken als iemand die zijn relatie met zijn familie opoffert en niemand heeft het erover dat hij het opgroeien van zijn kinderen zo weinig meemaakt.” Thatcher moet daardoor geraakt zijn, maar ze liet zich er in het openbaar niet over uit. Streep: „In mijn research ontdekte ik een vrouw met gevoelens, maar ze kon ze niet laten zien.”

Trof u in uw research iets wat u nooit had verwacht?

„Dat mevrouw Thatcher kookte! Elke avond kookte ze en elke ochtend maakte ze het ontbijt. Ook toen ze prime minister was. Ik kon het me niet voorstellen. Jij?”

Hoe zit het met agressie? De agressie van de Franse minister-president Sarkozy in de film La conquête is grappig…

„...en Thatcher werd erom gedemoniseerd. Van vrouwen wordt niet gepikt dat ze hun macht botvieren, voor mannen is een beetje welgemikte agressie aantrekkelijk. Ik zie het al op de filmset. Is de regisseur een man dan kan hij direct zijn, regisseert een vrouw dan moet ze omslachtiger te werk gaan. Mannen komen veel beter weg met direct gedrag.” Nu recht Streep haar rug en commandeert met een lage strakke stem: „Pick that up! Bring it over there!” Ze knipt snel met haar vingers: „Quick, quick, we’ve got to have that shot.”

Ze grijnst en zakt terug in haar stoel. Zegt: „Komt dat van een vrouw, dan wordt het gevoeld als een treetje te hoog. Doet een man zo, dan wordt er misschien gemord. Maar er wordt wél gehoorzaamd.”

Is dat de reden voor Thatchers manier van praten?

„Thatcher liet haar stem zakken. Niet om een mannenstem te hebben, maar om gehoord te worden, om autoriteit te veroveren. Als vrouwen iets willen, stijgt hun stem. Maar gekrijs legt geen gewicht in de schaal.”

Streep vertelt over de gecompliceerde grime en gezichtsvervormers die haar hielpen Thatcher te worden. Hoe ouder haar personage werd, hoe dunner het materiaal op haar gezicht: „Ik keek als de bejaarde Thatcher in de spiegel en het was of ik mezelf zag. Ik vond dat niet eng. Als tienjarige tekende ik met wenkbrauwpotlood van mijn moeder op mijn gezicht waar ik later rimpels zou krijgen, en ik weet nog precies waarom. Ik bewonderde mijn oma. Ik wilde weten wat ze dacht, daarom wilde ik eruitzien zoals zij.”

Is The Iron Lady een feministische film?

„Dit is een film over een vrouw, gemaakt door feministen, dus ja. Rembrandt schilderde al die portretten, maar man of vrouw, uiteindelijk doet hij altijd Rembrandt. Alle mannelijke filmmakers leggen zichzelf in hun film, ook als die over een vrouw gaat. Behalve dan Pedro Almodóvar, de Spaanse regisseur van bijvoorbeeld Volver en Todo sobra mi madre, verder zou ik het niet weten. In handen van een man was een biopic over Thatcher iets heel anders geworden. Maar ons interesseert die oude dame. Wij hebben ons ingeleefd in haar, wij wilden weten hoe het zou voelen om haar te zijn. Onze film gaat over de duisternis die we allemaal betreden, als ons leven erop zit en we ons rekenschap geven van onze keuzes. Wij, de makers van de film, kunnen Thatchers oordelen betwisten en haar politiek is de onze niet. Maar ja, ze interesseert ons. En ja, dat is omdat ze een vrouw is.”