Grande dame

Heddy Honigmann in focus.

dvd documentaire en speelfilm

In de onvolprezen serie met een overzicht van Nederlandse filmmakers van het Instituut voor Beeld en Geluid is deel vijf verschenen: over Heddy Honigmann (1951), de grande dame van de Nederlandse documentaire. Bij het weerzien met haar grootste films (Het ondergronds orkest, O amor natural, Metaal en melancholie, El Olvido, Forever, Dame la mano) valt je meteen op hoe weinig documentaires van dit type er de laatste jaren nog gemaakt worden. Bijna alle Nederlandse documentaires van nu kenmerken zich door een nauw omschreven onderwerp en themakeuze – zonder zo’n min of meer journalistieke verantwoording is het nauwelijks meer mogelijk geld te krijgen. De films van Honigmann daarentegen hebben weliswaar een uitgangspunt en plaats van handeling, maar nemen je vervolgens mee op een onvoorspelbare reis vol associaties, die meestal op beeld berusten. Zulke films zouden in het huidige klimaat door subsidiegevers eerder als art video dan als documentaire worden aangemerkt. Heel raar – dat de normen ongemerkt zo vlug zijn verschoven.

De box bevat ook de lange speelfilms die Honigmann gemaakt heeft: Hersenschimmen en Tot ziens. Daarin haalt Honigmann niet het niveau van haar documentaires, maar in deze verzameling dragen ze zeker bij tot het begrip voor een oeuvre waarin tussen fictie en documentaire geen muur is opgetrokken.

De oorspronkelijk uit Peru afkomstige Honigmann is een Nederlandse filmmaker, maar tegelijkertijd een cultureel buitenstaander. Met verwondering en ergernis neemt ze waar dat Nederlanders zo lauw doen over gevoelens, en gaat driftig op zoek naar het heftig sentiment en de pathos die toch ergens onder het ijs moeten liggen. Dit uitgangspunt leidt tot de unieke cinematografische geschiedschrijving van Crazy en het helaas niet in de box opgenomen Twee minuten. Speciaal voor deze uitgave heeft Honigmann En op een goede dag gemaakt, een eigenzinnige film rond het thema ‘hoofddoekje’, met in de hoofdrollen Maryam Hassouni en Nasrdin Dchar. Het is een van haar leukste geworden: zowel zeer geestig als zeer politiek.