'Geweld windt me nu veel minder op'

Actiefilmer Luc Besson gooit het over een andere boeg in zijn film over de Birmese activiste Aung San Suu Kyi. „Het regime is in werkelijkheid veel sadistischer dan in mijn film.”

Vijftien van de tweeëntwintig jaar bracht de Birmese oppositieleider Aung San Suu Kyi (66) door in huisarrest nadat haar partij Nationale Liga voor Democratie (NDL) in 1989 de verkiezingen had gewonnen. Ze werd getreiterd, geïntimideerd en bijna vermoord. Toch weigerde ze koppig het land te verlaten, zelfs toen haar Britse echtgenoot in 2001 in Londen stierf. Haar twee zonen ziet ze zelden.

Dan maak je als gevierd Frans regisseur een film om de junta van Birma, of Myanmar, onder druk te zetten Suu Kyi vrij te laten. En dan laat die junta haar nog tijdens de opnames vrij, in november 2010. Is het te cynisch te zeggen dat de huidige politieke liberalisering in Birma op een ongunstig moment komt voor zijn film?

„Veel te cynisch”, antwoordt Luc Besson (52) in Parijs, waar hij samen met zijn ster Michelle Yeoh zijn nieuwste film The Lady promoot. „Toevallig filmden we in de week dat Suu Kyi werd vrijgelaten net een eerdere, tijdelijk gebleken vrijlating in 1995. Toen klom zij op een soort platform om haar aanhangers te zien, met een bloem in het haar. En nu stond ze weer op datzelfde podium, vijftien jaar ouder, met opnieuw een bloem in het haar.” Al belooft de junta nu vrije verkiezingen en zelfs een ‘passende regeringspost’ voor Suu Kyi, de Birmese politiek zit vol schijnbewegingen, aldus Besson. „Hoeveel democratische oprispingen zijn er al in bloed gesmoord?”

Luc Besson, ongeschoren en morsig als altijd, begeeft zich met The Lady op voor hem onbekend terrein. Ooit was hij voorman van de ‘cinema du look’, zoals Franse critici de generatie filmmakers van de jaren tachtig wat denigrerend typeerden. Besson verkoos vaart en stijl boven diepgang en substantie, was het verwijt. Hij wilde Hollywood verslaan op eigen terrein, en dat lukte soms met visueel invloedrijke actiefilms als Léon, La Femme Nikita of The Fifth Element. Zijn Parijse filmfabriek Europacorps levert nu regelmatig filmhits af: de Transporter-reeks of Taken.

En dan nu een heiligenleven, want dat is The Lady in zekere zin. Een kleine vrouw tegen de Birmese junta, een van de meest naargeestige dictaturen ter wereld. Getrouwd met de Britse academicus Michael Aris, keerde Aung San Suu Kyi in 1988 terug naar Rangoon toen haar moeder op sterven lag en belandde middenin onlusten tegen het regime. De generaals beloofden verkiezingen, waarop de oppositie haar, de dochter van de in 1947 gedode onafhankelijkheidsstrijder Aung San, bombardeerde tot leider. Na een verpletterende zege annuleerde de junta de uitslag en sloot haar op in eigen huis. In 1991 kreeg Suu Kyi een Nobelprijs, maar ze weigerde Birma te verlaten en leider in ballingschap te worden – zelfs al moest haar echtgenoot daarvoor eenzaam aan kanker overlijden. Om dat persoonlijke drama draait The Lady.

Drijvende kracht achter de film is Michelle Yeoh (49), ooit koningin van de kungfufilm in Hong Kong en na Crouching Tiger, Hidden Dragon ook in Hollywood doorgebroken. Ze bewonderde Suu Kyi, zegt ze in Parijs. „En na al die films waarin ik vooral met armen, benen en werpsterren acteer, is het voor mij een uitdaging om mijn gezicht en ogen als enige wapens te hebben.” Yeoh klopte met het script aan bij Besson: of hij een producer wist. Na lezing besloot Besson The Lady zelf te regisseren. Hij bezocht Suu Kyi in Rangoon en filmde de stad als toerist – beelden die, aangevuld met trucage, in The Lady te zien zijn. In het zuiden van Thailand liet hij een exacte replica van haar huis bouwen.

„Ik wist niet zoveel van haar, kende alleen dat beeld van de ‘stalen orchidee’, een kleine, taaie dame”, zegt Besson. „Die onmogelijke keus tussen gezin en land raakte me en verhief het verhaal boven docudrama.” Er wordt gesuggereerd dat de regisseur zich tot Suu Kyi aangetrokken voelde omdat hij zijn film graag bevolkt met sterke vrouwen: La Femme Nikita, Jeanne d’Arc. Past Suu Kyi in dat rijtje? Besson: „Wat een volslagen nonsens, zeg! Ik heb ook films met mannelijke helden gemaakt: Léon, The Big Blue. Je kan hooguit zeggen dat ik in de jaren tachtig brak met het stramien dat gespierde jongens alle lol hebben terwijl de meisjes ergens staan te grienen.”

The Lady is, zegt Luc Besson, eerder de vrucht van zijn vermoeidheid over cynisme. „Als vijftiger kan je niet dezelfde films maken als toen je twintig was. Geweld en explosies, dat windt mij nu gewoon minder op. Ik voel me meer verantwoordelijk voor de wereld. 10 procent van de mensen is gelukkig over de rug van miljarden armen. Dan ben ik blij een film te maken over zo’n prachtig wezen als Suu Kyi. Welk wapen heeft ze? Een vrouw van vijftig kilo tegenover 200.000 zwaarbewapende militairen. Zo’n strijd kan je alleen met liefde winnen.”

Het onderwerp dwong hem wel iets minder flamboyant te filmen dan hij gewend is, al zijn de Birmese generaals haast karikaturale, bijgelovige bullebakken. Besson: „Ik heb ze wat stevig aangezet, als hard contrast voor Suu Kyi. Maar de Birmese realiteit is nog veel erger. Zo bevat de film een schokkende scène waarin van straat gepikte betogers door een mijnenveld worden gejaagd. Dat is vaak gebeurd in de gebieden waar de junta oorlog voert. Het regime is veel sadistischer dan in mijn film.”

‘The Lady’ komt 19 januari uit.