Beroemd om het verkeerde boek

Joshua Peeters over The Spirit van Will Eisner

Welke schrijver is ‘beroemd om het verkeerde boek’? Die vraag stelden wij aan onze lezers. Het leverde veel suggesties op en drie winnaars die het werk van Eisner, De Beauvoir en Gontsjarov uit de schaduw halen.

Dieneke Grijpma over Een zachte dood van Simone de Beauvoir

Terecht werd filosofe Simone de Beauvoir beroemd wegens De tweede sekse. En toch, lees eerst Een zachte dood, het verslag van de laatste weken van haar moeder. Niet alleen om de bescheiden omvang, de leesbare tekst en de (bedrieglijke) eenvoud van het onderwerp.

De tweede sekse zorgde in eerste instantie slechts voor ophef in Frankrijk, waardering kwam er pas na het succes in de VS. Het project van Beauvoir is het ontkrachten van de mythe van de ongelijkheid van mannen en vrouwen en die van het moederschap als bestemming. Vrouwen kunnen kiezen: zich bevrijden uit de positie van de Ander. Huiselijk gezegd: liever je eigen karige boterham verdienen als werkster, dan een bestaan in de luwte als echtgenote.

Een zachte dood leest als een roman, een aangrijpend drama. Moeder ligt op sterven, maar wil zij het ook weten? Oordelen is hier hoe dan ook misplaatst. In het begin stelt de dochter nog nuchter vast, dat de moeder toch op een leeftijd is om dood te gaan. Van die houding van buitenstaander blijft niets over, als zij al snel meegesleurd wordt in een proces van misleiden.

De leer van de filosofe legt het af tegen dit lijden, dat de menselijke waardigheid aantast. Beauvoir was eerder in opstand gekomen tegen een bestaan als dat van haar moeder. Dat inzicht inspireerde De tweede sekse. Lees dit boek, herlees de Inleiding of lees tenminste de Inleiding, maar lees eerst en vooral Een zachte dood.

Frank Wassenberg over Een alledaagse geschiedenis van Ivan Gontsjarov

Ivan Gontsjarov is vooral bekend vanwege zijn vuistdikke roman over Oblomov, met zijn diepe gevoelsleven en zijn onvermogen tot het nemen van beslissingen. Het is een prachtig boek, maar toch prefereer ik Een alledaagse geschiedenis, zijn debuutroman uit 1847.

Het verhaal is eenvoudig. Adoejev, een zachte en dromerige rijkeluiszoon uit de provincie, vertrekt naar de grote stad (Petersburg) om ambtenaar te worden. Vervuld van idealen, zijn werk verwaarlozend, zwelgend in liefdesverdriet, komt hij hard in aanvaring met zijn realistisch ingestelde oom, bij wie hij inwoont.

Uit elke zin van de schrijver blijkt een diep mededogen voor de hoofdpersonages uit het boek. Desondanks worden ze met een ironische distantie beschreven. Daarmee krijgt het verhaal een extra laag en dat maakt het boeiender dan ‘Oblomov’.

Wat het boek vooral zo onvergetelijk en onweerstaanbaar maakt is de karaktertekening van Adoejev en zijn oom.

Veel moderne lezers schrikken terug voor het lezen van een Russische roman – de boeken zouden te dik en te zwaarmoedig zijn. Een alledaagse geschiedenis is echter sprankelend en speels. Ook aan een ander cliché voldoet het boek niet. Het is ‘slechts’ 400 pagina’s dik en heeft daarmee de helft van het aantal pagina’s van de gemiddelde Russische roman uit die tijd. Voor de liefhebber, die graag verder had meegezwelgd met Adoejev, is dat het enige nadeel.

Een greep uit de andere suggesties:

Douglas Hofstadter

Taalvirtuositeit is niet te vertalen, hooguit is de virtuositeit in de vertaling opnieuw te bereiken. Maar wiens virtuositeit is het dan? Douglas Hofstadter heeft daar een boek over geschreven: Le Ton beau de Marot. En dat is een veel mooier boek dan Gödel Escher Bach, waar Hofstadter bekend mee is geworden.

Christine Karman

Siegfried Lenz

Siegfried Lenz (geb. 1926) is vooral bekend door Heimatmuseum (1978), een roman die de geschiedenis van Lenz’ geboorteland Masuren schildert. In 15 lange hoofdstukken. Prachtige hoofdstukken, maar soms net iets té lang.

De twaalf beknopte verhalen van Der Geist der Mirabelle hebben precies de goede lengte [...] Met een licht kritische ondertoon geeft Lenz in deze twaalf petites histoires een onvergetelijke indruk van de zwakheden en eigenaardigheden van de Feddersens – of misschien toch van ieder mens?

Tieske Slim

Jane Austen

Gewaagder dan Pride and Prejudice, Sense and Sensibility of Emma is Jane Austens laatst voltooide roman Persuasion (1818). [...] Zette Austen al in haar vroegere werk de beknellende positie van vrouwen in bemiddelde kringen met ironie neer, in Persuasion bereikt haar vileine humor een hoogtepunt.

Ineke Riem

Nabokov/Nescio

Ik heb ik twee suggesties. Ten eerste buitenlands: van Nabokov is Lolita het beroemdst, maar ik vind De gave veel beter – meer eenheid in stemming, thema. Ten tweede binnenlands, Nescio. Tis allemaal prachtig, daar niet van, ‘De uitvreter’, ‘Titaantjes’, heel beroemd ook, maar ik vind dat ‘Insula Dei’ (in Boven het dal) veel beter is, omdat de schrijver erin slaagt niet alleen melancholisch te zijn, maar er ook over te reflecteren.

Tom Engel

Kurt Vonnegut

Naar mijn mening is een eerdere, minder autobiografische roman van Kurt Vonnegut beter dan Slaughterhouse-Five. Uit Cat’s Cradle (1963) spreekt een zelfde cynische, humoristisch-pessimistische kijk op het leven, maar nu ook over de zin en onzin van religie.

Over wetenschap. Over de manier waarop mensen zich identificeren met vrij willekeurige groepen. Over hoe ingewikkeld de wereld is en hoe mensen er verbanden in zien die er niet zijn.

Kelly de Haan, Uithoorn