Waarom ... ... we vaker moeten vragen: waarom?

Managers zeggen al snel: wat en hoe.Leiders stellen eerst een vraag: waarom? En nog één: waarom? Wie haast heeft, doet het kalm aan, leert de tao zo mooi.

Kinderen vragen het eindeloos. Waarom? Waarom? Waarom? Het maakt ouderschap tot een leerzame ervaring. Je komt erachter hoeveel je eigenlijk niet weet. ‘Ja, dat weet ik ook niet, hoor.’

Ouderschap is ook een confronterende belevenis. ‘Schat?’, roept hij wanhopig vanuit de keuken,‘weet jij waarom wij kinderen hebben?’

Goede adviseurs stellen de waarom-vraag vermomd in eindeloze herhaling. Coaches doen het ook:

– ‘Waarom is dat belangrijk?’

– ‘Waarom doe je dat dan, als het je zo slecht bevalt?’

– ‘Waarom irriteert het je als ik je dat vraag?’

– ‘Waarom ontken je dat het je irriteert?’

– ‘Je zegt, ‘je’ als je ‘ik’ bedoelt, waarom doe je dat?’

Simon Sinek, auteur van het boek Start With Why: How Great Leaders Inspire Everyone to Take Action toont aan dat het stellen van de waarom-vraag zin heeft omdat die vraag zin geeft. Het antwoord kan ons vleugels geven, wind in de rug. Het is, in zijn ogen, de kern van leiderschap.

Effectieve leiders beginnen met de vraag: ‘waarom?’. Dan pas gaan ze aan de slag met ‘hoe’ en uiteindelijk gaan ze door naar ‘wat’. Managers kiezen de praktische volgorde en stellen ‘wat’ centraal. Zij komen meteen ter zake.

Wie haast heeft, doet het kalm aan, leert de tao zo mooi. Die wijsheid is aan veel managers niet besteed. Zij willen niet denken maar doen. Aan de slag. Wat dan gebeurt, laat zich raden: weerspannige medewerkers vuren van alle kanten vragen op hen af. Het wordt vrij schieten. ‘Waarom eigenlijk?’ En: ‘hoe, dan?’ In dit spervuur raken slecht doordachte voorstellen onmiddellijk in de verdediging. Ze blijven steken in het kreupelhout dat we dan snel ‘een kwestie’ noemen. De lol is er af.

Apple-topman Steve Jobs was een meester in het stellen van de waarom-vraag. Hij verwees ter verklaring naar zijn zen-scholing en zijn verblijf in ashrams (geloofs- en leefgemeenschappen) in India. Misschien had Bill Gates van Microsoft dat ook moeten doen, zei Steven Jobs vilein, dat had ons een hoop slechte software en lelijke producten kunnen besparen.

De route die niet meteen over de snelweg voert, is zo gek nog niet.

– ‘Waarom doen we dat?’

– ‘Waarom willen we dat?’

Het hogere doel maakt het lagere haalbaar. Achter het doel ligt de bedoeling en die benader je met de waarom-vraag. Die geeft ruimte én richting. ‘Waarom’ lokt uit tot een veelheid van antwoorden, die op hun buurt opnieuw naar waarom leiden. In wezen vergt het niet meer dan kinderlijke onbevangenheid.

Het is een zoektocht naar onze drijfveren. Het is wat Socrates deed. Hij nam de tijd en stelde vraag na vraag zodat de betekenis zich openbaarde. Geen sofist was tegen zijn volharding bestand. Reflectie, vragen stellen aan jezelf betekent: stilstaan om diepgang te krijgen en daarna vaart te kunnen maken. Hoe kun je antwoorden vinden als je de vragen niet stelt?

Filosofie is in de kenniseconomie misschien wel de meest praktische van alle wetenschappen. Al zal een filosoof de eerste zijn om hierbij een vraagteken te plaatsten.

In de joodse traditie spreekt men van lernen. Een goeie vraag stelt honderd antwoorden in haar schaduw, zei de briljante interviewer Ischa Meijer ooit. Aan Sal Tas, zijn psychiater, had hij zijn talent kunnen scherpen.

Vragen kunnen briljante vormen aannemen. Komediant Hans Teeuwen: ‘Stel dat deze vraag niet hypothetisch is?’

In zijn laatste voorstelling vertelt Herman van Veen over zijn kleinzoon, die hem vol trots een tekening laat zien.

– ‘Wat stelt het voor?’, vraagt Herman.

– ‘Een konijn, opa.’

– ‘Maar waarom heeft hij dan geen grote oren?’

– ‘Die zitten nog in mijn potlood, opa.’

Ik moest aan Michelangelo denken die aangaf dat hij niet meer deed dan het beeld bevrijden uit het rotsblok. In de waarom-vraag ligt het antwoord besloten. De vraag bevrijdt het antwoord.

Waarom geeft zin en betekenis. En brengt ons in beweging, juist wanneer onze eerste reflex is: ‘Ik weet het niet.’

– Waarom is de wereld in kleur?

– Waarom is het gras groen en de hemel blauw?

Directeur van De Baak, opleidingscentrum voor leiderschap en ondernemerschap