Qatverbod maakt straffen mogelijk, maar biedt Somaliër geen oplossing

In alle omringende landen op het continent is qat al illegaal. Nu verbiedt minister Leers (Integratie) ook in Nederland de drug, die vooral populair is onder Somaliërs.

Te veel Somaliërs in Nederland hebben geldproblemen en integreren niet, omdat ze te veel en te vaak qat kauwen. Dus komt het kabinet met een verbod op qat. Minister Leers (Integratie, CDA) heeft vandaag een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin hij aankondigt dat qat op lijst 2 van de Opiumwet komt, waar ook hasj en wiet op staan. Het kabinet gaat qathandel en -bezit actief bestrijden, zegt Leers.

1Wat is qat?Qat is een laurierachtige plant, die van nature voorkomt in onder andere Jemen, Somalië en Ethiopië. Vooral voor Somaliërs is qatkauwen een sociale bezigheid, zoals Nederlanders samen een kop koffie of een biertje drinken.

Kauwen op qatblaadjes en het sap doorslikken werkt opwekkend. De werkzame stof in de plant, cathinone, geeft een gevoel van alertheid en zelfvertrouwen, net als amfetamine. Na hevig gebruik is een dag later ook sprake van een kater: de energie is dan helemaal weggeëbd.

Qat is lichamelijk ongeveer net zo verslavend als koffie, zegt Roel Kerssemakers, preventiemedewerker van verslavingsinstelling Jellinek. „En de kans op een geestelijke verslaving is nog net iets groter.”

2Waarom dan een verbod?In de Tweede Kamer dringt vooral het CDA al langer aan op een verbod. Minister Leers stuurde vanmorgen een rapport van het Trimbos-instituut naar de Kamer, waarin staat dat 11 procent van de ondervraagde Somaliërs in Nederland een „problematisch gebruiker” van qat is. Zij hebben last van stemmingswisselingen, verslapen zich voor school of werk en ze hebben te weinig geld om hun qatgebruik te betalen.

Die 11 procent wil niet zeggen dat één op de tien qatkauwers in Nederland problematisch gebruiker is. Het Trimbos-instituut meldt nadrukkelijk dat „niet met zekerheid is te zeggen dat de onderzoeksgroep een afspiegeling vormt van de brede groep qatgebruikers”.

Toch geeft het rapport het kabinet nu voldoende reden qat te verbieden. Uit het onderzoek blijkt namelijk ook dat gemeenten overlast ervaren door de handel in qat. In de meeste EU-landen is qat verboden – in alle Nederland omringende landen is dat het geval, behalve in Groot-Brittannië. Leers zei vanmorgen op Radio 1 dat Nederland door die uitzonderingspositie „het afvoerputje van Europa” is geworden voor de distributie van qat.

3Lost zo’n verbod problemen van Somaliërs hier op? Leers was vanochtend niet duidelijk over de vraag of een qatverbod problemen van Somaliërs in Nederland oplost. „Je moet gewoon zeggen: wij accepteren dit niet. We gaan het verbieden, dan hebben we in elk geval de mogelijkheid om mensen die toch gebruiken, te straffen”, aldus Leers.

Volgens Roel Kerssemakers van Jellinek lijkt het erop dat het kabinet de sociale en gezondheidsproblemen aanwendt om vooral de handel te bestrijden. „Er is niets geprobeerd om deze mensen van hun probleem af te helpen. Ook bestaat amper voorlichting over de effecten van overmatig gebruik.”

4Kauwen Somaliërs in Nederland meer qat dan thuis?

Uit eerder onderzoek bleek dat eenderde van de Somaliërs in Groot-Brittannië en Nederland meer qat gebruikt dan in het thuisland. Werkloosheid, depressieve gevoelens en onzekerheid over het verblijf waren daar de belangrijkste redenen voor. Dát Somaliërs in Nederland sociaal-economisch niet goed scoren, staat ook vast. In 2010 bleek uit onderzoek dat 40 procent van de Somalische mannen werk had, en slechts 9 procent van de vrouwen. Van de werkende Somaliërs heeft 80 procent een baan op laag niveau.