Oranje-satire zo oud als het koningshuis

De ophef over de hoofddoek van de koningin in Abu Dhabi heeft geleid tot ophef over de koningin in Papoea Nieuw Guinea. In 1966 kon zulke satire nog tot celstraf leiden.

„De majesteit draagt een traditionele tooi”, zegt de droge commentaarstem, met wat opgewekte barok op de achtergrond. Op een foto verschijnt koningin Beatrix naakt te midden van een Papoeastam. Lucky TV kreeg gisteravond alle aandacht door het hoofd van de koningin te plakken op het lichaam van een oudere vrouw. Vervolgens komt ook nog de kroonprins in beeld: „Hier poseert Willem-Alexander in een zogeheten holim.” We zien hem bloot, dik en met een peniskoker. Even later zien we de rug van een blote vrouw, vastgebonden aan een paal. Dat zou prinses Máxima zijn.

Met dit filmpje reageert Sander van de Pavert, de maker van de satirische rubriek van De wereld draait door (DWDD), op de ophef die Beatrix veroorzaakte door op staatsbezoek in Abu Dhabi een hoofddoek om te doen bij een moskeebezoek. De PVV vond dat de koningin daarmee vrouwenonderdrukking promootte. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst gold: ’s lands wijs, ’s lands eer. Kamerlid André Elissen (PVV) reageerde: „Als de koningin naar een land gaat waar ze nog met een peniskoker lopen, neemt ze die gewoonten toch ook niet over?” Dat bracht Lucky TV blijkbaar op een idee.

De website van Lucky TV lag meteen plat omdat ze het grote aantal bezoekers niet aankon. Op Twitter verschenen honderden tweets, sommigen vonden het „smakeloos”, anderen „briljant”. Op de sites van het AD en De Telegraaf reageerden vooral boze mensen. YouTube verwijderde het filmpje, niet wegens majesteitsschennis maar wegens de strenge huisregels aangaande bloot.

Satire en drama over de koningin hebben een grote vlucht genomen. Sinds 2001 verscheen er minstens acht tv-series over de Oranjes. Gisteravond was de koningin ook te zien in de VPRO-serie Beatrix: Oranje onder vuur. Hoewel serieus drama, hebben de schrijvers er aardigheid in om de koningin vrijmoedige woorden in de mond te leggen. Zo bijt de tv-Beatrix haar ouders toe: „Jullie hebben er een puinhoop van gemaakt!”

Premier Balkenende en minister Donner maakten zich in 2003 nog boos over zulke satire. Aanleiding was de poppensatire Egoland van BNN en Kopspijkers van de VARA, waarin cabaretier Sanne Wallis de Vries de koningin speelde. Vooral de „massaliteit en gestaagheid” waarmee het Koninklijk Huis onder vuur werd genomen, leidde bij Donner tot zorgen. Balkenende en Donner kregen echter weinig steun.

De nieuwe, licht spottende omgang met de Oranjes loopt synchroon met de kritische houding van politici, met name van PVV en D66. Zij willen de macht van de koningin inperken.

Het beledigen van de Oranjes is door de eeuwen heen het meest effectief indien zij in verband worden gebracht met seks. De eerste Oranje-satire verscheen eind 18de eeuw. Stadhouder Willem V lag onder vuur van hervormingsgezinde patriotten. In het satirische toneelstuk Het gestoorde naaypartytje van Willem V uit 1786 gaat de stadhouder bijvoorbeeld vreemd met boerendochter Klaartje.

Majesteitsschennis is strafbaar. De wet, uit 1811, stelt: „Opzettelijke belediging van de Koning wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijf jaren.” Veroordelingen kwamen in de 19de eeuw vaak voor. Anarchist Domela Nieuwenhuis werd in 1887 veroordeeld omdat hij Willem III „koning Gorilla” doopte en schreef dat deze „niet veel werk van zijn baantje maakte”. Maar in de 20ste eeuw werd het belang van de vrijheid van meningsuiting meestal zwaarder geacht.

In 1966 kregen drie studenten een week cel voor het afbeelden van een model dat op prinses Beatrix leek, met de tekst: „Me vel is me vel.” In 1969 kreeg Bernhard Willem Holtrop 200 gulden boete wegens zijn spotprent van koningin Juliana als prostituee met een prijskaartje van 5,2 miljoen gulden. In 2007 werd de Amsterdammer Regilio A. veroordeeld tot 400 euro boete omdat hij Beatrix een „hoer” noemde.

Indien het oogmerk echter duidelijk satire is, blijft ophef – laat staan vervolging – doorgaans uit. Veel grover dan Lucky TV was bijvoorbeeld cabaretier Hans Teeuwen, die in zijn show Industry of Love (2004) fabuleert over anale seks met de koningin, waarna ze een drankje voor hem uit de ijskast haalt: „En dan ging ze zo op handen en voeten, met dat witte lijf en zo’n bebloed kontje, voor mij bier halen. En toen dacht ik: ja, nou laat je zien dat je ook mijn koningin bent.”