Niet alleen de kleur, ook de vorm verandert

Kijk naar de plaat hieronder: fixeer tien seconden lang de blik op het kruis in het midden. Richt dan de blik op een witte muur.

Lees dan dit stuk pas verder. Wat ziet u? Zijn het blauwpaarse cirkels, die voor uw geestesoog zweefden? Bij de meeste mensen niet. Die zien een ‘nabeeld’ van regelmatige zeshoeken; vijfhoeken en achthoeken komen ook vaak voor. Hiroyuki Ito van de designfaculteit van de Japanse Kyushu-universiteit onderzocht dit verschijnsel bij enkele tientallen proefpersonen én bij zichzelf, beschrijft hij in een artikel dat vorige week online verscheen bij Psychological Science. Het is voor zover bekend het eerste onderzoek naar vormveranderingen in nabeelden. Kleurveranderingen zijn heel bekend; u was vast ook niet verrast om iets blauwpaars te zien nadat u naar de gele bollen had gekeken. Het oog went aan de gele kleur, de fotoreceptorcellen worden minder gevoelig of gewoon moe, en dat vertaalt zich in het zien van de complementaire kleur als de blik plots op een neutraal oppervlak wordt gericht. Iets vergelijkbaars lijkt te gebeuren bij de cirkels. Waarschijnlijk zijn sommige receptoren in het oog gespecialiseerd in het ontwaren van kromme lijnen en andere in hoeken. Als die moe worden of wennen, overheerst het andere type. Gek is wel dat het kijken naar de ‘omgekeerde’ illusie (met gele zeshoeken) lang niet altijd een nabeeld met cirkels oplevert. Ongeveer eenderde van de mensen ziet paarsblauwe zeshoeken, nog geen kwart ziet paarsblauwe cirkels. Als de zeshoeken om hun as roteren, ziet wél bijna iedereen cirkels in het nabeeld. Hiroyuki Ito geeft hier geen duidelijke verklaring voor. (NRC)