Lachen om eigen censuur

Een satirische film over censuur won het eerste vrije filmfestival in Birma.

Maar Suu Kyi waarschuwt dat de militairen nog steeds kunnen terugkeren.

Bij de viering van de onafhankelijkheidsdag van Birma, afgelopen week in Rangoon, deelde oppositiepoliticus Aung San Suu Kyi prijzen uit op het eerste, vrije (en gratis) filmfestival. Het publiek koos de satirische korte film Ban that scene, over de censuur in Birma, tot ‘beste film’. De vijftien minuten durende film steekt de draak met Birmese gezagsdragers. Het festival werd, behalve door Suu Kyi, gepresenteerd door Birma’s populairste komiek en filmregisseur Maung Thura ‘Zarganar’, die tot 11 oktober vorig jaar een politiek gevangene was van het regime. De manifestatie kan gezien worden als één van de tekenen dat de Birmese machthebbers, die het land tientallen jaren autoritair hebben bestuurd, meer burgerlijke vrijheden toestaan in hun land.

De Britse minister William Hague (Buitenlandse Zaken), die afgelopen week op bezoek was in Birma, noemde in de hoofdstad Naypyidaw „sommige signalen bemoedigend”. Het is de eerste keer sinds 1955 dat een Britse minister van Buitenlandse Zaken het land bezocht, en het is geen toeval dat dit gebeurt ter gelegenheid van de viering van de 64ste onafhankelijkheidsdag van het land.

Vorige maand bracht de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, ook al een bezoek aan Birma. Verwacht wordt dat de Verenigde Staten de democratische hervormingen in Birma willen stimuleren door het opwaarderen van de diplomatieke betrekkingen tot ambassadeursniveau. Ook de Europese Unie maakte gisteren bekend dat zij een diplomatieke vertegenwoordiging wil vestigen in Rangoon.

Sinds de militaire junta zichzelf in januari vorig jaar in een nieuwe grondwet heruitvond en generaal Thein Sein in februari verder ging als president in burgerkleren, is een aantal zaken in Birma verbeterd. De beperkingen opgelegd aan media zijn versoepeld, vakbonden werden toegelaten, meer dan tweehonderd politieke gevangenen zijn bevrijd en de partij van Suu Kyi, de Nationale Liga voor Democratie (NLD), werd toegestaan zich te registreren. Het regime begon ook de dialoog met ‘the lady’, zoals Suu Kyi ook wel wordt aangeduid, nadat haar jarenlange huisarrest was beëindigd.

Vorige week mag de NLD ook meedoen aan de tussentijdse parlementsverkiezingen in april. De partij kan nu op zoek naar kandidaten. Naar verwachting zal Suu Kyi een zetel krijgen in het parlement.

Zelf was zij de eerste om kanttekeningen te plaatsen bij de ontwikkelingen. In een interview met persbureau AP waarschuwde Suu Kyi dat de militairen nog geen „onomkeerbare stappen” in de richting van democratie hebben gezet. Tijdens een persconferentie met de Britse minister Hague noemde zij vier voorwaarden waaraan het huidige regime moet voldoen voordat het Westen kan gaan nadenken over het opheffen van de sancties die zijn ingesteld tegen het regime. Zij wil dat alle politieke gevangenen worden vrijgelaten.

Volgens de VS zijn er nog meer dan duizend mensen om politieke redenen gevangen in Birma. Persbureau Reuters schat het aantal politieke gevangenen op 600. De lang verwachte algemene amnestie deze week was teleurstellend. Thein Sein liet ter gelegenheid van Onafhankelijkheidsdag negenhonderd gevangenen vrij, maar onder hen waren slechts twaalf politieke gevangenen.

De andere voorwaarde van Suu Kyi is daarom ook de invoering van de rechtsstaat, zodat mensen die vrij zijn gelaten niet bang hoeven zijn opnieuw achter de tralies te belanden op basis van vage beschuldigingen. Suu Kyi vindt ook dat de manier waarop de komende verkiezingen zullen verlopen en de vraag of vrijheid van informatie wordt toegelaten van belang zijn bij de beoordeling of sancties kunnen worden opgeheven.

De Nobelprijswinnares beschikt over aanzienlijke invloed in eigen land en in het buitenland. Diplomaten en analisten hebben tegen persbureaus gezegd dat indien zij haar steun voor de sancties tegen Birma zou intrekken, het voor westerse landen een stuk makkelijker wordt om embargo’s op te heffen. „Zij is een cruciale speler in dat proces”, zegt een diplomaat tegen Reuters. „Ze heeft veel macht.”

Veel westerse landen staan te springen om zaken te doen met Birma, dat rijk is aan grondstoffen, en zien met lede ogen aan hoe China, India en Thailand zich niets gelegen laten liggen aan sancties tegen het land.

Suu Kyi zei vanochtend dat zij als parlementslid haar onafhankelijkheid ten opzichte van het regime wil behouden. „Wij blijven doorgaan met ons werk buiten het parlement zoals we dat al 23 jaar doen.”

Op nrcnext.nl is de winnende film van Birma’s eerste vrije filmfestival te zien: Ban that scene, over de censuur in Birma.