Kortkolom wetenschap

Wie dementiegen heeft, moet meer bewegen

Rotterdam. Er is één gen dat duidelijk de kans vergroot om dement te worden: APOE4. APOE4-dragers krijgen eerder, vaker en ernstiger dementie, maar veel bewegen lijkt hun risico te verkleinen. Dat schrijven Amerikaanse neurologen in een gisteren online gepubliceerd artikel van het tijdschrift Archives of Neurology. APOE4 codeert voor een variant van het eiwit apolipoproteïne E dat belangrijk is voor de cholesterol- en vetstofwisseling. De genvarianten staan vanouds bekend als APOE2, APOE3 en APOE4. APOE3 is de meestvoorkomende variant en ‘neutraal’ ten opzichte van dementie; APOE2 beschermt, maar APOE4 verhoogt de kans. Bijna de helft van de wereldbevolking heeft minstens één APOE4-gen in zijn genoom. Bij nog gezonde proefpersonen keken de onderzoekers naar vroege tekenen van de hersenbedreigende amyloïde-afzettingen, naar APOE4-dragerschap en naar lichaamsactiviteit. De ‘bankzitters’ onder de APOE4-dragers hadden duidelijk al meer last van afzettingen in de hersenen. (NRC)

Meer hartziekten door bloedverdunner

Rotterdam. Het medicijn dabigatran verhoogt de kans op een hartaanval of acute hartziekte met ruim 30 procent. De voordelen wegen nog wel op tegen de nadelen, schrijven een Amerikaanse en Mexicaanse arts in een online artikel in de Archives of Internal Medicine, maar artsen die het middel willen voorschrijven moeten wel rekening houden met de mogelijkheid van deze ernstige bijwerkingen. Dabigatran is een bloedverdunner die een herseninfarct moet voorkomen bij mensen met boezemfibrilleren, of diepe veneuze trombose bij mensen die een grote heup- of knieoperatie ondergaan. Dabigatran is in 2008 in Europa (merknaam Pradaxa) op de markt gekomen en in 2010 in de VS. Twee commentaren waarschuwen tegen een al te enthousiast onthaal van deze nieuwe bloedverdunner, die wat beter leek te beschermen dan het aloude warfarine. (NRC)

Grafeen toch beetje magnetisch gemaakt

Rotterdam. Grafeen, het platste materiaal op aarde dat eruitziet als kippengaas van niet-magnetische koolstofatomen, is toch een klein beetje magnetisch te maken. Dat laten Sir André Geim, een van de ontdekkers van grafeen, en zijn vrouw Irina Grigorieva samen met collega’s van de universiteit van Manchester zien in Nature Physics. De groep verving koolstofatomen uit grafeen op diverse plekken door fluor, of liet ze weg, zodat gaatjes in het molecuul ontstonden. Gaten en fluoratomen kregen in beide gevallen magnetische eigenschappen; ze droegen ‘magnetische spin’. De richting daarvan was niet netjes geordend zoals in magneten van ijzer en nikkel (ferromagnetisme). Ordening ontstond pas in de aanwezigheid van een magnetisch veld (paramagnetisme). Het effect is zo klein dat grafeen niet aan de ijskast zou blijven plakken. Het verschijnsel is vooral interessant voor toepassingen in elektronische schakelingen op chips en in ‘spintronica’, waarin data worden opgeslagen met behulp van magnetische spin. (NRC)

Nog vijf dagen voor Russische Marssonde

Rotterdam. De Russische Marssonde Phobos-Grunt zal rond 16 januari in de aardatmosfeer terechtkomen en verbranden, schatten deskundigen. De sonde werd op 9 november gelanceerd, maar bleef rond de aarde draaien en liet niets meer van zich horen. Zijn baan wordt door de luchtweerstand steeds lager. Geschat wordt dat zo’n 5 procent van de 13,5 ton zware sonde op het aardoppervlak zal vallen, ergens tussen 51 graden noorder- en zuiderbreedte. Ook de capsule die materiaal van het Marsmaantje Phobos naar de aarde had moeten brengen, zal het overleven. (NRC)