Kopzorgen van de echte en de fictieve Beatrix

Een televisieavond vol verrassingen zorgt voor dilemma’s. Ik had willen schrijven over het gelijk dat de Amerikaanse econoom Deirdre McCloskey in Wintergasten (VPRO) nog dezelfde avond kreeg van Wilfried de Jong en Nasrdin Dchar in 24 uur met... (VPRO).

De transseksuele McCloskey citeerde met instemming sociolinguïst Deborah Tannen, die stelt dat interacties tussen mannen altijd in het teken staan van het vaststellen van de onderlinge hiërarchie. Dus ging acteur Dchar zijn gastheer De Jong vliegen afvangen, met kaarttrucs en verzonnen anekdotes. En zei dat het 2-0 stond. Stoeiend probeerde De Jong een fysiek tegenpunt te scoren, toen beiden werden gered door de bel.

Bijzondere momenten die een nadere analyse zouden verdienen, ware het niet dat de kopzorgen van koningin Beatrix om voorrang schreeuwden.

Kamerlid Hero Brinkman (PVV) opende na de winterstop van Pauw & Witteman (VARA) het debat met de stelling dat de hoeden van de vorstin een kroon representeren. Door in een moskee in Abu Dhabi een hoofddoek over de hoed te dragen, is de boodschap wat betreft de PVV dus duidelijk: respect voor andermans godsdienst overwoekert de nationale gezagsverhoudingen.

De ook door zijn fractievoorzitter Geert Wilders geuite kritiek vindt weinig weerklank meer in de Nederlandse samenleving. Op Twitter wordt voornamelijk nog lacherig gereageerd op zulke pavlovreflexen. Maar Brinkman heeft wel een punt als het om symboliek gaat. Ook het stijve kapsel van Beatrix wordt wel eens vergeleken met een kroon.

Zo was het zeker bedoeld in de slotscène van de pal voor Pauw & Witteman uitgezonden tweede aflevering van de dramaserie Beatrix – Oranje onder vuur (VPRO). Willeke van Ammelrooy rouwt om haar net overleden man en zet haar pruik af. Niet alleen roept een losse pruik vaak associaties op met de dood (denk aan het einde van Turks fruit), het symboliseert in dit geval ook de vermenselijking van een koningin die even haar kroon afzet.

Maar is die iconische coiffure van Beatrix dan een pruik? Het zou best kunnen, maar we weten het niet. Het is de vrijheid van scenarioschrijver Tomas Ross om daarover te speculeren, net zoals over de homoseksualiteit van prins Claus of de verstandige dialogen tussen Beatrix en schoondochter Máxima buiten de aanwezigheid van driftkop Willem-Alexander.

Het zijn interessante spelletjes met wat iedereen denkt, maar niet hardop zegt. Van een heel andere orde was het demasqué dat Lucky TV in De wereld draait door koningin en kroonprins toebedacht: beiden poedelnaakt in een fotomontage op staatsbezoek bij de Papoea’s.

Die grap ging niet over Beatrix, maar over de voorspelbare ministeriële uitleg van de abaya in Abu Dhabi: ’s lands wijs, ’s lands eer.