Zuid-Afrikaanse ANC wil even niet over fouten praten

President Jacob Zuma nodigt zijn critici uit om de successen van het verleden te vieren. Hij belooft „nieuwe energie” voor het aanpakken van de problemen van 2012.

De festiviteiten waren vrijdag al begonnen toen Hendrik Fransman in Kaapstad op de bus stapte om het jubileum van het ANC mee te vieren. Op de golfbaan, wel te verstaan. De partijtop, vips en veteranen van de strijd tegen de apartheid openden het eeuwfeest van het Afrikaans Nationaal Congres vrijdag met een groots opgezet golftoernooi. Vóór de omwenteling in 1994 was golf voorbehouden aan de witte bovenlaag. Nu slaat ook de zwarte elite een balletje mee.

„Golf is niet helemaal mijn sport”, glimlacht Fransman in de catacomben van het rugbystadion van de stad Bloemfontein, waar zondagmiddag met muziek en een twee uur durende toespraak van president Jacob Zuma gewone ANC-leden het partijfeestje mochten meevieren.

In Bloemfontein begonnen zwarte notabelen op 8 januari 1912 de eerste zwarte bevrijdingsbeweging van Afrika bezuiden de Sahara. Sinds 1994 regeert de partij het rijkste land van het continent, waar de ongelijkheid nog steeds groot is. „Laten we het vandaag even niet over de fouten hebben”, zegt Fransman grootmoedig. „Corruptie en zelfverrijking zijn grote problemen, maar het ANC heeft ons in de eerste plaats democratie gebracht en dat vieren we.”

Hij heeft de boodschap van de partijtop goed begrepen. Het ANC grijpt het jubileumjaar aan om terug te blikken op de successen uit het verleden. De stad hangt vol vlaggen met de beeltenis van illustere partijleiders als Nelson Mandela en Oliver Tambo. De fuif toont de almacht van het ANC: Bloemfontein, ooit het epicentrum van blank nationalisme, is nu ANC-feestterrein.

In het voor veel geld – belastinggeld, zegt de oppositie – in oude luister herstelde kerkje waar het ANC is opgericht, ontsteekt de president ’s avonds een vlam die in 2012 door heel Zuid-Afrika zal reizen. Een fors aantal Afrikaanse regeringsleiders woont de ceremonie bij. De Amerikaanse burgerrechtendominee Jesse Jackson, die ook bij de vrijlating van Nelson Mandela in 1990 een prominente rol voor zichzelf opeiste, wijkt geen moment van Zuma’s zijde.

Maar het is voormalig aartsbisschop Desmond Tutu die tot verrassing van velen de fakkel inzegent. Onlangs nog zei Tutu te „bidden voor de ondergang van het ANC”, nadat zijn vriend de Dalai Lama geen visum voor Zuid-Afrika had gekregen. Tutu stoorde zich bovendien aan de neiging van het ANC om alle eer voor de val van het apartheidsregime voor zichzelf op te eisen, terwijl de kerken, de black consciousness-beweging van Steve Biko en het Pan-Afrikaans Congres ook hun steentje bijdroegen.

Zondag in het rugbystadion komt Zuma Tutu en andere critici tegemoet. Hij bedankt anti-apartheidsbewegingen uit binnen- en buitenland, prijst religieuze leiders en noemt zorgvuldig de namen van een aantal blanke verzetsleiders. In het kader van de algehele harmonie draagt oud-president Thabo Mbeki, Zuma’s aartsrivaal, de vlam het stadion binnen. Sinds hij in 2008 door de groep rond Zuma werd afgezet, had Mbeki geen ANC-bijeenkomst meer bijgewoond. Nu neemt hij op het immense podium plaats bij de huidige partijtop.

Tientallen oud-strijders in camouflagepakken vormden even daarvoor een chaotische erehaag toen Zuma – in golfshirt met ANC-logo – het stadion binnenwandelde. Vechten was volgens geschiedschrijvers nooit de sterkste kant van Umkhonto we Siswe, de gewapende tak van het ANC. Het ANC won de vrijheidsstrijd bovenal aan de onderhandelingstafel. De veteranen doen waarin ze ook tijdens de strijd uitblonken: dansen en zingen. Het stadion zingt mee. Alleen als de omstreden jeugdleider Julius Malema op de grote televisieschermen verschijnt, klinkt nog luider applaus dan bij Zuma’s entree. Malema ging onlangs in beroep tegen zijn schorsing als partijlid wegens het ‘zaaien van tweespalt’. Hij is nog altijd populair, ook bij enkele van de veteranen. „Malema is de enige in het ANC die inziet dat de meeste Zuid-Afrikanen nog altijd straatarm zijn”, zegt ‘kameraad Maruno’, die in de schaduw van het podium een sigaretje rookt.

Aan de vooravond van een conferentie waarop de partij besluit of Zuma zich kan kandideren voor een tweede termijn, belooft hij een eind te maken aan de „richtingenstrijd” die de aandacht heeft afgeleid van het dichten van de kloof tussen arm en rijk. Zuma belooft „urgente stappen om de transformatie van ons land te versnellen” en zegt dat het ANC in 2012 met „nieuwe energie” de ongelijkheid zal aanpakken.

Als de president zich door zijn veertig pagina’s tekst heeft heengeworsteld, pakken donkere wolken zich samen boven Bloemfontein. Noodweer barst los als de partijtop op het podium taart en champagne krijgt uitgereikt. De tribunes van het stadion zijn dan al vrijwel leeg.