Vooral kleine musea in nood

Tientallen musea verkeren in financiële problemen als gevolg van bezuinigingen van de overheden. Een overzicht.

De Museumvereniging houdt vanavond haar nieuwjaarsreceptie in Museum Het Prinsenhof in Delft. Maar veel reden tot feest is er niet. Vandaag wordt bekend uit een enquête van de vereniging dat zeventien musea verwachten te moeten sluiten. Sommige zijn al dicht, zoals Scryption, museum voor schriftelijke communicatie in Tilburg, het Nationaal Historisch Museum, dat dicht is voor het ooit openging, en het Gelderse museumpark Orientalis.

Directe oorzaak zijn de bezuinigingen van Rijk, gemeenten en provincie. In Eindhoven heeft de gemeenteraad gezegd dat het Van Abbemuseum minder afhankelijk moet worden van gemeenschapsgeld. Drie deskundigen onderzoeken hoe het museum meer geld kan verdienen. Maar er spelen ook andere factoren. Zo vallen inkomsten uit zaalverhuur en sponsorgelden tegen – een van de redenen waarom het Groninger Museum met een miljoenentekort kampt.

Nederland telt ongeveer 1.200 musea, waarvan 445 lid zijn van de Museumvereniging. De musea bevinden zich in een paradoxale situatie: de bezoekersaantallen zijn vorig jaar gestegen, maar tegelijk kampen tientallen musea met financiële problemen. De Museumvereniging geeft op haar speciale bezuinigingssite ‘bedreigde’ musea tips als: houd een petitie. Of: bereken de kosten van sluiting. „Overheden denken met de bezuinigingen geld te besparen, maar grote bezuinigingen hebben grote consequenties en brengen grote kosten met zich mee.”

Een van de ruim dertig musea die zich met financiële problemen meldden op de website van de Museumvereniging is Nationaal Museum Paleis Het Loo, dat aangeeft 1 miljoen te moeten bezuinigen. Het museum, dat huist in het ruim 300 jaar oude paleis en dat prinses Máxima onder de leden van de raad van toezicht telt, trekt ruim 300.000 bezoekers per jaar en is daarmee een van de grootste musea in Nederland. In 2010 belandde het museum in de rode cijfers. Uit het jaarverslag blijkt dat het dat jaar een negatief resultaat van 2.282 euro behaalde, terwijl een overschot van 50.000 euro was verwacht; een gevolg van onder meer tegenvallende zalenverhuur en hogere personeelskosten dan begroot. Per 1 januari vorig jaar werd de entree verhoogd naar 12,50 euro en er werd een vacaturestop ingesteld. Volgens financieel directeur Paul De Sonnaville is 2011 „net in de plus” afgesloten. „Maar we kunnen de bezuinigingen niet op het publiek blijven afwentelen.” Daarom moeten 20 van de 160 medewerkers afvloeien.

Andere rijksgesubsidieerde musea die zich meldden zijn Museum Meermanno, Museum Boerhaave, het Tropenmuseum, het Instituut voor Mediakunst en het NiNsee (Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis) dat aankondigt halverwege 2012 op te houden te bestaan.

Eveneens in financiële problemen verkeert het Grafisch Museum Groningen, dat meldt dat het in zijn voortbestaan wordt bedreigd omdat de Groningse Kunstraad de provincie heeft geadviseerd per 2013 de subsidie stop te zetten. Het museum is een petitie begonnen.

De Kunstraad Groningen adviseerde de provincie ook de 190.000 euro subsidie aan het Nationaal Rijtuigmuseum in Leek te stoppen, omdat het museum met zijn 250 koetsen en arrensleden niet voldoende past bij „het verhaal van Groningen”.

De gemeente Zwolle heeft besloten het Machinemuseum niet langer te subsidiëren. Zonder de 84.000 euro per jaar kan het museum niet openblijven. Het bestuur stapte op omdat het niet bij de ontmanteling betrokken wilde zijn en de verantwoordelijk wethouder en vier ambtenaren vormen nu een tijdelijk bestuur dat de sluiting per 1 januari 2013 voorbereiden. Zwolle roept instellingen die de collectie, bestaande uit 200 motoren en machines, willen kopen op zich te melden bij de gemeente. Dit kan tot 15 januari.

Het Stadsmuseum Harderwijk meldt dat de gemeente van het museum een oudheidskamer wil maken. „Daarbij zouden alle medewerkers worden ontslagen. Het museum zou uitsluitend met vrijwilligers verder moeten. Wie voor de ontslagen gaat betalen en hoe het verder moet met de medewerkers is nog niet duidelijk”, meldt het museum dat nu nog 300.000 euro subsidie per jaar krijgt. Dat moet 175.000 worden. Ook voor Natuurmuseum Dokkum dreigt na 60 jaar sluiting omdat de gemeente de subsidie wil stoppen.

Muzee Scheveningen moet, als het aan de gemeente Den Haag ligt, een museum worden dat draait op vrijwilligers. Volgens dit museum ‘over het leven van, op en in zee’, is dat onmogelijk, en betekenen de plannen van de gemeente dat het in 2013 moet sluiten. Den Haag kort ook het Nationaal Reddingsmuseum Dorus Rijkers per 1 januari 2013 met 30.000 euro op een subsidie die nu nog 191.000 euro is.

Het Breda’s Museum meldt dat het moet bezuinigen op zijn gemeentelijke subsidie van 2,1 miljoen per jaar, maar na actie minder dan de aanvankelijk voorgenomen 1,5 miljoen. Het college van B en W in Roosendaal wil de structurele subsidie van 160.000 euro op zijn enige museum, Het Tongerlohuys, schrappen en alleen de subsidie in natura (huisvesting, elektriciteit) handhaven.

Museum De Wieger in Deurne houdt slechts 10 procent over van de huidige 200.000 euro gemeentesubsidie. „Daarvan kan alleen het onderhoud van de locatie – een rijksmonument – worden betaald, maar niet het onderhoud van de collectie, die grotendeels van de gemeente is, de OZB en de energierekening”, stelt het museum dat de collectie huisvest van de schilderende huisarts Hendrik Wiegersma (1891-1969).

De bezuinigingen van gemeenten en provincies op musea lopen sterk uiteen. In Rotterdam moeten ze zo’n 20 procent van hun subsidie inleveren en heeft het Maritiem Museum al gesteld dat het afwil van zijn museumschip De Buffel om de bezuinigingen op te vangen. Het Nationaal Onderwijsmuseum verhuist deze zomer uit Rotterdam naar Dordrecht. Maar er zijn ook gemeenten, zoals Leiden, die hun musea geen korting opleggen. De website van de Museumvereniging meldt dat de provincie Groningen 21 procent kort op ‘autonome culturele taken’, dat Noord-Brabant 33 procent bezuinigt tot en met 2015, terwijl Flevoland en Zuid-Holland niet op cultuur bezuinigen.

De dertig rijksmusea, die subsidie krijgen van het ministerie van OCW, hebben vorig jaar een korting van 5 procent op hun jaarlijkse subsidie gekregen. Vanaf 2013 wordt nog eens 10 miljoen bezuinigd. Welke rijksmusea hoeveel moeten inleveren wordt dit najaar bekend. Zij worden beoordeeld op basis van een aanvraag die ze op 1 februari aanstaande moeten inleveren. De criteria zijn onder meer ondernemerschap en de banden met publiek en maatschappij.