'Hongarije schudt nu pas communisme af'

De regering van premier Orbán krijgt veel kritiek dat zij van Hongarije een autoritair land maakt. Minister Zoltán Kovács gaat vanaf nu antwoord geven. ‘Vergeet niet dat Hongarije een laatkomer is in Midden-Europa.’

Hongarije is een zorgenkind aan het worden. De Europese Commissie besluit binnenkort of zij een formele sanctieprocedure tegen Boedapest zal beginnen. Het Internationaal Monetair Fonds laat omineus weten dat nog onzeker is wanneer formele onderhandelingen beginnen. En op de financiële markten heeft de florint, de Hongaarse munt, vorige week een dieptepunt bereikt. Betogers waarschuwen dat de rechts-nationalistische regering met de wijziging van de grondwet en een reeks andere maatregelen afstevent op een éénpartijdictatuur .

„Ik ga de details van wat wij aan het doen zijn, de komende tijd aan zo veel mogelijk mensen uitleggen, op zoveel mogelijk plaatsen”, zegt de man die binnen het rechts-nationalistische kabinet verantwoordelijk is voor communicatie, minister van Staat Zoltán Kovács, in een telefoongesprek. „Ik hoop dat er wordt geluisterd naar onze argumenten en dat we dan weer kunnen overgaan naar een pragmatische discussie. Dat is zowel politiek als economisch noodzakelijk.”

Minister van Buitenlandse zaken Hillary Clinton en Commissievoorzitter José Manuel Barroso sturen ongeruste brieven. U reageert met een vraag om begrip. Wat begrijpen uw critici niet?

„Dat we de afgelopen anderhalf jaar een erg complex proces hebben doorgemaakt. We doen wat we de kiezers hebben beloofd, en waarvoor we een ruim mandaat hebben gekregen: het Hongaarse constitutionele bestel opnieuw inrichten. We willen helemaal geen schade toebrengen aan de democratische principes, zoals onze tegenstanders zeggen, maar we willen het bestel de vorm geven die het twintig jaar geleden had moeten krijgen, na het einde van het communisme. Wij zijn bezig met die reset.

Alles gaat op de schop. Waarom?

,,Je moet een computer opnieuw opstarten als het systeem is gecrasht. Dat was nodig toen wij in 2010 aan de macht kwamen. Hongarije is zwaar getroffen door de economische en financiële crisis. Dat komt door het slechte bestuur en de slechte economische maatregelen in acht jaar regeren door de socialisten, en het morele verval dat daarvan de erfenis is.”

„In 2008 stond Hongarije aan de rand van de ineenstorting. Toen zijn we door het IMF gered. Toen wij in 2010 aan de macht kwamen, hebben we besloten om te proberen niet opnieuw aan te kloppen bij het IMF, maar om zelf het land te redden. We hebben de hobbelige weg genomen, zoals wij dat noemen. Dat is ook moeilijker. We moeten nu geloofwaardig zijn voor de financiële markten. Daarbij werkt halfslachtigheid niet.”

U praat over een economische noodtoestand en de noodzaak orde op zaken te stellen, maar de kritiek gaat over institutionele veranderingen, over de greep die uw partij Fidesz krijgt op de rechterlijke macht, de centrale bank, de media.

„U moet niet vergeten dat Hongarije een laatkomer is in Midden-Europa. Alle andere Midden-Europese landen hebben hun communistische grondwet aangepast direct na de val van het communisme. In Hongarije wordt al twintig jaar gesproken over wijziging van de grondwet, die nog stamde uit 1949, de tijd van de communisten. Maar de politieke wil ontbrak en er was geen meerderheid in het parlement om zulke veranderingen door te voeren. Wij hebben dat wél gedaan. We hebben een duidelijke visie op hoe een democratisch land moet werken en hebben een complete update van het systeem gemaakt.”

Met een enorme machtsconcentratie in handen van uw partij.

„Die beschuldiging van machtsconcentratie is een misverstand. Het is het parlement dat Hongarije opnieuw heeft ingericht. Onze partij heeft niet de middelen of de mogelijkheid om alles naar zich toe te trekken. Alles loopt via het parlement.”

Waar Fidesz een tweederde meerderheid heeft en dus zijn gang kan gaan. De oppositie klaagt dat een normaal politiek debat ontbreekt.

„Het is begrijpelijk dat er veel frustratie leeft bij de oppositie. We hebben een overweldigende meerderheid die veel mogelijkheden biedt, maar die ook een grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Over tweeënhalf jaar zijn er weer democratische verkiezingen, en dan mogen de kiezers zeggen of wij goed zijn omgegaan met die verantwoordelijkheid.”

Uw critici zeggen dat Fidesz op een autoritaire manier regeert.

„Ik ben historicus en heb onderzoek gedaan naar autoritaire systemen. Je kunt geen autoritair systeem hebben met een parlement. Dit soort beschuldigingen is een emotionele reactie van partijen die in de oppositie zitten. Wij hebben van de kiezers een stevig mandaat gekregen, en dat gebruiken we. Niet om iets nieuws te verzinnen, maar om te doen wat we hebben beloofd.

„De geschiedenis van Midden-Europa is heel anders dan die van West-Europa. Probeer dat te begrijpen, in al zijn consequenties. Het is geen eenvoudig proces om het communistische verleden achter je te laten, zoals de afgelopen twintig jaar is gebeurd. Maar je moet dat proces wel doorlopen om de oude mentaliteit van het communisme van je af te schudden. Wij willen nu de periode van het postcommunisme in Hongarije afsluiten.”

U zegt dat u de wens van de kiezers uitvoert. Dat is democratie. Maar democratie is ook respect voor de rechten van de minderheid, ruimte laten voor kritiek. Daar merken we niet veel van.

„De nieuwe grondwet staat vol maatregelen waarin de rechten van minderheden worden beschermd. Door een gebrek aan politieke wil hebben de oppositiepartijen niet deelgenomen aan de beraadslagingen over de grondwet. Als ze nu zeggen dat er maatregelen tegen hen worden genomen zeg ik: het was hun besluit om niet mee te doen.”

We zien ook een heropleving van het Hongaarse nationalisme. Symbool is de naamsverandering in de grondwet. Niet meer ‘Republiek Hongarije’, met een nadruk op de staat en burgers. Maar ‘Hongarije’, met de nadruk op etniciteit en volk.

„Dit is een bizar element in de discussie die het debat bijna surrealistisch maakt. Als je teruggaat in de tijd heeft ons land altijd ‘Hongarije’ geheten. Dat we een republiek zijn, staat nog altijd in de grondwet. Maar we heten gewoon Hongarije, zo simpel is het. Daar zitten geen politieke redenen achter. Toen Hongarije lid is geworden van de Europese Unie was het niet onze gewoonte om te gaan staan voor de nationale belangen van ons land. Maar als je om je heen kijkt, zie je dat de Fransen, de Duitsers en de Britten altijd voor hun eigenbelang gaan, voor zover dat kan. Dat is precies wat wij nu doen. In de wetenschap dat uiteindelijk natuurlijk een compromis nodig is.”

Feit blijft dat er grote zorgen leven over het machtsevenwicht. Op drie belangrijke gebieden, media, rechterlijke macht en centrale bank, hebben de Fidesz-parlementariërs de Fidesz-regering meer macht gegeven.

„Als het gaat om het machtsevenwicht moet u niet wijzen naar de regering. Als een bepaalde macht sterker is geworden, is dat door het parlement zo gewild. Bovendien luisteren we naar de kritiek. Toen er een jaar geleden discussie was over de mediawet, is geamendeerd wat in de ogen van Brussel moest worden geamendeerd. Nu gaat het over de centrale bank. Van de vijftien suggesties voor verandering die zijn voorgesteld door de Europese Unie en de Europese Centrale Bank, zijn er dertieneneenhalf overgenomen. We zijn het niet eens over anderhalve suggestie. En daarover praten we verder in de daartoe bestemde fora.”

U claimt dat men in het buitenland Hongarije niet goed begrijpt. Maar vorige week gingen in Boedapest tienduizenden mensen, ongekend veel, de straat op om tegen uw plannen te demonstreren.

„Het is een natuurlijk proces dat je in een democratie een politieke bijeenkomst kunt organiseren om je mening te uiten. Dat was hier 23 jaar geleden niet mogelijk. En het was juist Fidesz, het waren juist de leden van deze regering, die hard hebben gevochten tegen het communisme voor zulke rechten.”