Een hoed, een hoofddoek, een pruik, een keppeltje.

Een hoed, een hoofddoek, een pruik, een keppeltje. Hoofdbedekking binnen gebedshuizen komt veel voor, in moskee, kerk en synagoge. Maar wat hoort nu precies waar en wanneer? En gaat het om een verplichting?

Islam

Een paar jaar geleden bracht koningin Beatrix een bezoek aan moskee El Islam in Den Haag. Zij droeg geen hoofddoek. En dat hoeft ook niet, zegt bestuurder Mohamed Ben Hammouch. „Niet-moslims zijn welkom in de moskee, maar hoeven geen hoofddoek te dragen. Ze moeten wel bedekte kleding dragen. Ze gaan een gebedshuis binnen, dat kan niet in een minirok of een hemdje.”

Veel moslims zien het dragen van een hoofddoek als islamitisch voorschrift. Ben Hammouch: „Dat geldt niet alleen in de moskee, maar ook daarbuiten.” Volgens de meest gangbare interpretatie moeten haar, schouders en hals bedekt zijn. En de rest van het lichaam, behalve het gezicht, de handen en de voeten. Er is geen kleding die dames speciaal in de moskee moeten dragen.

Islamitische vrouwen worden geacht hun schoonheid te bedekken voor vreemde mannen. Het dragen van een hoofddoek is niet verplicht in bijzijn van vader, broers, ooms of echtgenoot.

Islamitische mannen zijn niet verplicht het hoofd te bedekken, zegt Mohamed Ben Hammouch. De imam draagt wel vaak iets op het hoofd, als hij voorgaat in het gebed. Dat wordt gewaardeerd. Vaak een mutsje. In sommige moskeeën lijkt het hoofddeksel van de imam op een tulband. Marokkaanse imams gebruiken vaak de capuchon van hun djellaba.

Als binnen bepaalde moskeeën niet-islamitische vrouwen het hoofd moeten bedekken, dan leggen ze dat vast in de huisregels.

Christendom

We zijn het vergeten, maar vijftig jaar geleden droegen de christelijke vrouwen allemaal een hoofddoek of een hoed als ze naar de kerk gingen, zegt Peter Raedts. Hij is hoogleraar middeleeuwse geschiedenis in Nijmegen en kenner van het christendom. Tegenwoordig, zegt hij, is het alleen nog in streng protestante kerken gebruikelijk. „Overigens samen met een lange rok en hoogsluitende blouse. Net als in zuidelijke landen. Daar stap je niet snel een kerk in met blote schouders en benen. Dat wordt als niet respectvol beschouwd.”

De heren mogen juist géén hoofdbedekking dragen in de kerk, zeg Raedts. Het staat allemaal keurig in de Bijbel, in de Eerste Brief aan de Corinthiërs.

Hij leest voor: ‘Iedere man die met bedekt hoofd bidt of profeteert, maakt zijn hoofd te schande. Maar een vrouw maakt haar hoofd te schande wanneer ze met onbedekt hoofd bidt of profeteert, want ze is in dat geval precies hetzelfde als een kaalgeschoren vrouw. Een vrouw die haar hoofd niet bedekt, kan zich maar beter laten kaalknippen. Wanneer ze dat een schande vindt, moet ze haar hoofd bedekken.’

Tegenwoordig zijn veel regels en gebruiken verdwenen, zegt Raedts. Jongens zitten met een pet op in de collegezaal. „En we doen vrijdagavond ons nette pak uit en we doen het maandagochtend pas weer aan. Maar vijftig jaar geleden trok je juist op zondag je goeie kleren aan. Met Pasen kwamen de dames in hun nieuwe voorjaarsoutfit naar de kerk. Zelfs als het vroor.”

Jodendom

Religieuze joden dragen vaak een keppeltje (man) en een hoofddoek of een hoed (vrouw). Streng orthodoxe vrouwen dragen ook wel een pruik, nadat ze getrouwd zijn en niet meer beschikbaar. Soms scheren ze hun eigen haar volledig af.

Mannen dragen een keppeltje of een hoed om zich bewust te zijn en blijven dat er iets hogers is dan zij zelf. God dus, zegt rabbijn Evers. Er is ook nog een andere verklaring, zegt hij. „Joodse mannen en vrouwen dragen hoofdbedekking als teken van schaamte: we hebben zoveel verstand gekregen, we doen er zo weinig mee.”

In de Tora (het Oude Testament) staat klip en klaar dat vrouwen hun hoofd moeten bedekken, zegt rabbijn Evers. Naar voorschriften over hoofdbedekking voor mannen moet wat verder gezocht worden. Die staan in de Talmoed (‘mondelinge’ leer). Daar staat dat de man nog geen vier ellen zal lopen zonder hoofdbedekking, zegt rabbijn Evers.

Tegenwoordig nemen veel joden de voorschriften minder strikt. Rabbijn Evers kent veel joden die hun hoofd alleen bedekken als ze een synagoge binnengaan.

Overigens, zegt rabbijn Evers, is het dragen van een keppeltje tegenwoordig ook vaak een uiting van de joodse identiteit. „Mensen laten ermee zien dat ze joods zijn en zich daarvoor niet schamen.”

Sheila kamerman