Walgwoord van het jaar

Dat een woord als ‘tuigdorp’ bij de keuze van het ‘woord van het jaar’ topscoorder werd, getuigt niet alleen van wansmaak, maar is ook een teken aan de wand. Het geeft uitdrukking aan ons culturele klimaat. De etikettering van een groep mensen als waardeloos ‘tuig’ dat naar eenzelfde dorp zou moeten worden gestuurd, is inhumaan.

Het begint bij woorden, die als kleine doses arseen kunnen werken, schreef Victor Klemperer in zijn boek LTI (Lingua Tertii Imperii, De taal van het Derde Rijk). Eerst slik je het ongemerkt in. Na een tijd blijkt de vergiftigende werking.

Klemperer registreerde als taalwetenschapper en jood al vroeg en scherp in de jaren twintig en dertig opkomende woorden die onheil en oorlog voorspelden – woorden als Konzentrationslager of Strafexpedition, die toen zij opkwamen de inhoud ontbeerden die zij tien tot vijftien jaar later zouden hebben.

Klemperer kon toen nog niet weten dat die kleine doses arseen zouden eindigen met massale dodelijke Zyklon-B, maar hij werd wanhopig van het gegeven dat de media en de massa dit soort woorden onnadenkend oppikten. Hij ervoer het als schokkend toen bleek dat zelfs goede vrienden niet bestand waren tegen de framing van de nazi’s.

Tuigdorp, kopvod, islamitische aap, bedrijfspoedel – walgwoorden die mensen tot dieren of dingen maken. Ach, het zijn toch alleen maar woorden? Tot zij net zo heet worden gegeten als zij worden opgediend. Wij leven al midden in de wildernis.

Rolf Somann

Taalleraar, Amsterdam